Ποια σημεία σταθμούς ξεχωρίζεις στην μέχρι σήμερα δημιουργική πορεία σου ως εικαστικός;
Θα ξεκινούσα από τις σπουδές μου στη Γαλλία, που αποτέλεσαν την πρώτη συστηματική μου επαφή με το πώς αντιλαμβάνονται την τέχνη στην Ευρώπη. Μετά ξεχωρίζω την πρώτη μου επαφή με το κοινό, την πρώτη μου ατομική έκθεση. Τους “Uranus” μου που με ταξιδεύουν ακόμα, στην Άθυτο που με γέννησε καλλιτεχνικά. Και τέλος οι «Αόρατοι της Γης», η έκθεσή μου που «τρέχει» τώρα στην Αθήνα, στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης. Νιώθω ότι είναι η καλύτερη επαφή μου με την έμπνευση.
Πότε γεννήθηκε η αγάπη σου για την ζωγραφική και πως διαμορφώθηκε με το πέρασμα του χρόνου;
Η ζωγραφική υπήρχε πάντα στη ζωή μου, δεν θυμάμαι καν από πότε. Μεγάλωσα στα χρώματα και στα πινέλα, μιας και η μητέρα μου είναι ζωγράφος. Από κει και πέρα, μελέτη, σκέψη, εσωτερική αναζήτηση και κυρίως η δουλειά, η πράξη στον καμβά, θα έλεγα ότι συνεχώς ανοίγουν νέους ορίζοντες και δημιουργούν νέες προοπτικές.
Με ποιον τρόπο θεωρείς ότι η αισθητική σου εξελίσσεται με τα χρόνια;
Με την παρατήρηση πρωτίστως. Την διαρκή παρατήρηση. Στα πράγματα, στους ανθρώπους, στη φύση. Ταξιδεύω πολύ και προσπαθώ να βλέπω διαφορετικά πράγματα. Τόσο στην τέχνη, όσο και στον ανοιχτό χώρο.
Ποια νοιώθεις πως είναι τα σημαντικότερα επιτεύγματά σου;
Αν εννοείς καλλιτεχνικά, η έκθεσή μου στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης μου δίνει μεγάλη πληρότητα. Είναι προϊόν έντονης σκέψης και εικαστικής δουλειάς. Επίσης, τη θεωρώ σημαντικό βήμα στον εσωτερικό μου διάλογο. Συνειδητοποιείς κάποια στιγμή ότι πίσω από όλα υπάρχει ο άνθρωπος και αυτό δεν πρέπει να μας διαφεύγει. Η κλιματική αλλαγή πχ δεν εξαντλείται στο νερό και τη ζέστη. Είναι κι ο άνθρωπος που δοκιμάζεται.
Τι και ποιοι άνθρωποι δίπλα σου σε βοηθούν να προχωράς μπροστά;
Είμαι αισιόδοξος άνθρωπος και προσπαθώ να ανακαλύπτω την ομορφιά σε κάθε στιγμή. Αυτό με βοηθά να προχωράω σε έναν κόσμο με δυσκολίες και ασχήμια. Βεβαίως, η οικογένειά μου είναι η απόλυτη παρέα μου σε κάθε σημαντικό βήμα. Και φυσικά οι φίλοι. Λίγοι και καλοί που λένε. Πολύτιμοι. Καμιά φορά άγγελοι που με παίρνουν απ’ το χέρι…
Το έργο σου και όσα σχεδιάζεις έχουν αναφορές στο έργο άλλων καλλιτεχνών; Γενικότερα από που αντλείς έμπνευση;
Από τα χρόνια των σπουδών μου με γοήτευαν καλλιτέχνες όπως ο Τέρνερ, ο Μονέ ή ο Παύλος Βασιλειάδης. Ωστόσο αναφορές έχουμε από πολλές πλευρές και μάλιστα συχνά ασυνείδητα. Όσο για την έμπνευση, όσο πιο πολύ δουλεύεις, τόσο πιο πολλά καινούρια γεννιώνται. Τις περισσότερες φορές αυτό συμβαίνει. Από την άλλη, είμαι μία από όλους κι ό,τι συμβαίνει γύρω μου, σε επίπεδο κοινωνικό, μπορεί να πυροδοτήσει σε μένα έντονες σκέψεις και συναισθήματα και τελικά να γεννήσει μια νέα εικαστική δουλειά, όπως ακριβώς έγινε με τους “Αόρατους”.
Πως χειρίζεσαι τα χρώματα και τα σχήματα. Ακολουθείς το ένστικτό σου ή υπάρχουν τεχνικές που σε καθοδηγούν;
Με συγκινεί πάντα το χρώμα και το πως το χειρίζεται ένας καλλιτέχνης. Θα έλεγα ότι δουλεύω περισσότερο ενστικτωδώς, προσπαθώντας να δημιουργώ επιφάνειες που ικανοποιούν τη δική μου αισθητική. Το χρώμα είναι η αρχή και το τέλος κάθε σχεδιαστικής μου ενέργειας, με έναν τρόπο ιμπρεσσιονιστικό. Γιατί πιστεύω ότι η αλήθεια του καθενός δεν είναι παρά η εντύπωση που έχει για τα πράγματα.
Είναι η παραστατική σου τέχνη μια διαδικασία καρδιάς ή κάτι που μαθαίνεται;
Σαφώς ένας καλλιτέχνης οφείλει να γνωρίζει σχέδιο, να γνωρίζει τους κανόνες, άσχετα αν θα επιλέξει να τους ακολουθήσει ή όχι. Η επιλογή όμως πρέπει να γίνεται συνειδητά και να μην προκύπτει από αδυναμία ή άγνοια. Η τέχνη σαφώς χρειάζεται ψυχή, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν χρειάζεται και γνώση.
Τι άλλο υπάρχει στη βεντάλια των εικαστικών σου αναζητήσεων;
Θεωρώ ότι ο καλλιτέχνης οφείλει να εκφράζει την εποχή του. Υπό αυτό το πρίσμα επιζητώ τις αγωνίες της δικής μου γενιάς, και φυσικά τις προσωπικές μου αγωνίες. Από τεχνικής πλευράς, τα πάντα αρκεί να εφάπτονται της ζωγραφικής.
Τι καινούριο έχει να διηγηθεί η νέα έκθεση σου; Ποιοι είναι οι «Αόρατοι της γης».
Οι «Αόρατοι της γης» στην έκθεσή μου είναι οι κλιματικοί ή περιβαλλοντικοί μετανάστες – πρόσφυγες. Είναι άνθρωποι που λόγω της κλιματικής αλλαγής αναγκάζονται να αφήσουν τον τόπο κατοικίας τους και να μετακινηθούν σε πιο φιλόξενα και ασφαλή μέρη. Σήμερα υπολογίζονται περί τα 220 εκατομμύρια και θα φτάσουν (σύμφωνα με τις προβλέψεις) το 1 δισ μέχρι το 2050. Χαρακτηρίζονται “αόρατοι” γιατί ως φαινόμενο είναι κάτι πολύ σύγχρονο και δεν υπάρχει ακόμα πλαίσιο υποδοχής τους σε τρίτες χώρες. Ήθελα, λοιπόν, να ρίξω λίγο φως στους αόρατους της γης, οι οποίοι μπορεί να είναι κι άλλης μορφής: ανέστιοι και πένητες, αδύναμοι κι ευάλωτοι. Οι αόρατοι της γης στην πραγματικότητα βρίσκονται πολύ κοντά μας, ζουν ανάμεσά μας.
Με ποια αφορμή και έμπνευση κάνεις βήματα και εξελίσσεσαι στον τρόπο που δημιουργείς. Πες μας μια ιστορία.
Στην περίπτωση των «Αόρατων», η έμπνευση ήρθε πριν από ενάμιση χρόνο από τους μικρούς μαθητές μου οι οποίοι, στην ετήσια έκθεση που διοργανώνουμε, ασχολήθηκαν με το περιβάλλον που βρίσκεται σε κίνδυνο. Το έπιασα, το έψαξα, το δούλεψα στο μυαλό μου. Ως προς τον τρόπο δημιουργίας ενός ζωγραφικού έργου, στους «Αόρατους» μια πραγματική εικόνα γίνεται η αφετηρία γύρω από την οποία χτίζεται ένα σύμπαν φανταστικό με αναφορές στην πραγματικότητα, που λειτουργούν κάποιες φορές συμβολικά. Από κει και μετά, όταν αρχίζω ένα έργο με οδηγεί η ιστορία. Σαν ένα αφήγημα. Ένα εικαστικό αφήγημα. Σ’ αυτή τη δουλειά, σε κάθε ζωγραφικό έργο, είχα κι εγώ τους ήρωές μου, που συνήθως ήταν μια ανθρώπινη φιγούρα.
Τι άλλο υπάρχει στα άμεσα σχέδιά σου;
Αυτή τη περίοδο είμαι εντελώς μέσα στο project των «Αόρατων». Με απασχολεί η εξέλιξη αυτής της δουλειάς και η αλληλεπίδραση της με το κοινό. Έτσι ονειρεύομαι το ταξίδι αυτής της δουλειάς σε χώρους και τόπους όπου το ενδιαφέρον για το concept αυτής της ιδέας είναι έντονο. Π.χ. Αυστραλία, ΗΠΑ, Πορτογαλία, Ιταλία, Ολλανδία, Σουηδία και αλλού.
Τι θα ήθελες να δημιουργήσεις, ένα dream project;
Καθώς πέρα από την προσωπική μου δημιουργία, δουλεύω πολύ με τα παιδιά, ένα dream project θα ήταν η δημιουργία ενός πολυπολιτισμικού χώρου, όπως τον έχω φανταστεί, όπου τα παιδιά θα περνούν χρόνο σε ένα περιβάλλον με πολλές καλλιτεχνικές εκφράσεις. Κατά το στήσιμο της έκθεσής μου στο ΙΜΚ το έζησα λίγο αυτό. Καθώς στήναμε μια έκθεση ζωγραφικής, ηθοποιοί ερχόταν για πρόβα, σχολεία επισκέπτονταν το Ίδρυμα και όλο αυτό είχε μία απίστευτη ενέργεια και αλληλεπίδραση.
Είμαστε αυτά που επιλέγουμε;
Ευθέως θα απαντήσω πως ναι. Είμαστε υπεύθυνοι για τις επιλογές μας. Και πρέπει να έχουμε την ευθύνη των επιλογών μας, να μην είμαστε «πέρα βρέχει». Ωστόσο, πολλές φορές από αδυναμία της στιγμής ή συγκυρίες δύσκολες δεν τα καταφέρνουμε. Προσωπικά, προσπαθώ να είμαι πιστή στις επιλογές μου γνωρίζοντας συχνά το κόστος, είμαι όμως εντάξει με τον εαυτό μου και αυτό είναι που μετράει για εμένα.
Το τελευταίο πράγμα που αγόρασες και γιατί το διάλεξες;
Νομίζω ότι είναι ένα μικρό δερμάτινο παπουτσάκι μπρελόκ που το έχω πλέον στα κλειδιά μου. Για να μου θυμίζει τα όμορφα βήματα που έχω κάνει και είμαι ευγνώμων γι’ αυτό αλλά και τα καλύτερα βήματα που είναι μπροστά μου!
Το καλύτερο βιβλίο που διάβασες τελευταία;
Θα απαντήσω για το βιβλίο που με άγγιξε τελευταία και αυτό έχει τίτλο “Στο χαμένο τρένο”, η μαρτυρία της Ρίνας Μπαρζιλάι – Ρεβάχ. Βγαίνεις πάντα καλύτερος άνθρωπος μέσα από την ανάγνωση τέτοιων εμπειριών. Και φυσικά τα 15 υπέροχα διηγήματα που έγραψαν αγαπημένοι πεζογράφοι με αφορμή 15 από τα έργα της έκθεσης των «Αόρατων».
Ένα αντικείμενο που δεν θα ήθελες να αποχωριστείς ποτέ
Το διαβατήριό μου. Πειράζει; (χαχα)
Ο artist που αγαπάς και θέλεις να αποκτήσεις έργο του;
Έναν Μονέ γίνεται; Θα το ήθελα πολύ!
Σε μια άλλη ζωή τι θα ήθελες να ήσουν;
Σίγουρα αυτό που είμαι. Δεν έχω κάποιο απωθημένο. Νιώθω όμορφα έτσι όπως προχωράω…
Τρία μέρη που αγαπάς να επιστρέφεις και γιατί…
Στο σπίτι μου, εκεί είναι η ηρεμία μου, το καταφύγιο και η εκκίνηση μου.
Στη θάλασσα, σε οποιαδήποτε θάλασσα, λατρεύω την ανεμελιά του καλοκαιριού.
Ένα ταξίδι στη Γαλλία πάντα το κάνω με αγάπη. Εκεί υπάρχουν μερικές από τις πιο όμορφες αναμνήσεις των νεανικών μου χρόνων.
Είναι η Τέχνη και η δημιουργία γενικότερα ένας δρόμος για να γινόμαστε καλύτεροι άνθρωποι;
Το πιστεύω απόλυτα! Μέσα από τη δημιουργία παίρνεις συνεχώς συγκινήσεις, μικρές μικρές γέννες που αγγίζουν όλα σου τα συναισθήματα. Όπως και να ασχοληθεί κανείς με την τέχνη, είτε ως δημιουργός είτε ως θεατής, έχει να κερδίσει γιατί κινητοποιείται όχι μόνο το μυαλό, αλλά και η ψυχή. Και μάλιστα οδηγούνται σε δρόμους αξιακούς.
Πες μας μια ιστορία που δεν θα ξεχάσεις ποτέ
Οι ιστορίες με το πέρασμα των χρόνων γίνονται μνήμες πολύτιμες. Μια ιστορία που δεν θα ξεχάσω είναι η εμπειρία του να γίνεσαι πρώτη φορά μαμά, άπειρη στο μεγαλείο που ακολουθεί και έκπληκτη στο θαύμα της ζωής. Η πιο συγκλονιστική δημιουργία.
Δώσε μας τον δικό σου ορισμό για την ομορφιά.
Ομορφιά είναι η αρμονία. Αρμονία στα σχήματα, στα χρώματα, στο λόγο και στη σκέψη.
Τι θεωρείς αυθεντικό στις μέρες μας;
Τελειώνουμε με την πιο δύσκολη ερώτηση ε; Αυθεντικό είναι το αληθινό, το καθαρών προθέσεων, το ανόθευτο, το αθώο. Όπως ένα παιδικό χαμόγελο, καθαρό και αγνό. Χαμόγελο αυθεντικό!
Η έκθεση της Σμαρώς Τζενανίδου ” Οι Αόρατοι της Γης” στο Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης, στην Αθήνα διαρκεί έως 7/12.
