Έχετε αφιερώσει το έργο σας στην ανάδειξη της βιοποικιλότητας και της σχέσης του ανθρώπου με τη φύση μέσα από μια μοναδική καλλιτεχνική και επιστημονική προσέγγιση. Ποιο είναι το όραμά σας;
Για περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες, με γοητεύουν η βιοποικιλότητα, τα απειλούμενα είδη, τα οικοσυστήματα και οι αυτόχθονες πολιτισμοί. Αυτά τα θέματα με έχουν συνοδεύσει από τα τροπικά δάση του Βόρνεο και του Αμαζονίου έως τους κοραλλιογενείς υφάλους, τις ερήμους, τα βουνά και τις απομακρυσμένες κοινότητες σε κάθε γωνιά του κόσμου.
Αυτό που με συναρπάζει δεν είναι μόνο τα ίδια τα θέματα, αλλά και η δυνατότητα να δημιουργώ προσωπικές ερμηνείες αυτών των κόσμων και της θέσης μας μέσα σε αυτούς. Μέσα από τη φωτογραφία, τον κινηματογράφο και την τέχνη, έχω προσπαθήσει να αναδείξω το θαύμα, την πολυπλοκότητα, την ομορφιά και την ευθραυστότητα που συνάντησα σε αυτή τη διαδρομή.
Η επιστήμη υπήρξε ένας σημαντικός συνοδοιπόρος σε αυτό το ταξίδι. Μας βοηθά να κατανοήσουμε τον κόσμο. Η τέχνη μάς βοηθά να τον βιώσουμε. Το έργο μου βρισκόταν πάντοτε κάπου μέσα στον διάλογο ανάμεσα σε αυτές τις δύο οπτικές.
Κοιτάζοντας πίσω στη ζωή και την καριέρα σας, ποιες εμπειρίες ή καμπές πυροδότησαν το πάθος σας για τη φύση και σας οδήγησαν να την κάνετε κεντρικό θέμα του έργου σας; Έπειτα από τόσα χρόνια, νιώθετε δικαιωμένος από την πορεία που επιλέξατε και πιστεύετε ότι η αφοσίωσή σας στη φύση είχε τον αντίκτυπο που ελπίζατε;
Η γοητεία που ασκεί πάνω μου η φύση ξεκίνησε από την παιδική μου ηλικία, όμως αυτό που τη διατήρησε ζωντανή είναι η περιέργεια και το αίσθημα του θαυμασμού. Ακόμη και μετά από τέσσερις δεκαετίες, εξακολουθώ να μαγεύομαι από πράγματα που άλλοι ίσως προσπερνούν: ένα τοπίο, έναν άνθρωπο, ένα είδος ή ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο το φως εισέρχεται σε ένα δωμάτιο.
Αν νιώθω δικαιωμένος; Απόλυτα. Όχι επειδή βρήκα όλες τις απαντήσεις, αλλά επειδή συνεχίζω να θέτω ερωτήματα.
Όσο για τον αντίκτυπο, είναι δύσκολο να μετρηθεί. Ωστόσο, έχω δει φυσικές περιοχές να αποκτούν μεγαλύτερη προστασία, εταιρείες να αλλάζουν πολιτικές και φιλάνθρωπους να στηρίζουν πολιτιστικές και περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες.
Μία από τις μεγαλύτερες ανταμοιβές είναι να συναντώ ανθρώπους που μου λένε ότι μια φωτογραφία, μια ταινία ή μια διάλεξη επηρέασε την επαγγελματική τους πορεία ή άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο βλέπουν τον κόσμο. Στιγμές σαν κι αυτές συγκαταλέγονται στις πιο ουσιαστικές και πολύτιμες ανταμοιβές αυτού του ταξιδιού.
Έχοντας καταγράψει με το έργο σας μερικά από τα πιο εντυπωσιακά οικοσυστήματα του πλανήτη, έχετε γίνει μάρτυρας σημαντικών αλλαγών στη φύση; Και τι είναι αυτό που σας δίνει ελπίδα για το μέλλον της βιοποικιλότητας;
Ναι. Μέσα σε τέσσερις δεκαετίες έχω γίνει μάρτυρας τόσο βαθιών απωλειών όσο και αξιοσημείωτης ανθεκτικότητας. Έχω την τύχη να συνεργάζομαι στενά με μερικούς από τους κορυφαίους επιστήμονες του κόσμου, επομένως η οπτική μου διαμορφώνεται όχι μόνο από όσα έχω δει με τα δικά μου μάτια, αλλά και από δεκαετίες έρευνας και επιστημονικών δεδομένων. Και τα δύο καταδεικνύουν σοβαρές προκλήσεις, αλλά και πραγματικούς λόγους αισιοδοξίας.
Αυτό που μου δίνει ελπίδα είναι οι άνθρωποι. Ξανά και ξανά έχω δει παθιασμένα και καταρτισμένα άτομα να αφιερώνουν τη ζωή τους στην προστασία ειδών, οικοσυστημάτων και τοπίων. Πολλές από τις ιστορίες επιτυχίας που γιορτάζουμε σήμερα ξεκίνησαν από μια μικρή ομάδα ανθρώπων που αρνήθηκαν να εγκαταλείψουν τον αγώνα.
Φυσικά, δεν έχουν όλοι την πολυτέλεια να ασχολούνται με τέτοια ζητήματα. Πολλοί άνθρωποι βιώνουν τον πόλεμο, τη φτώχεια ή τον καθημερινό αγώνα για τροφή, νερό και ασφάλεια. Όμως όσοι έχουμε το προνόμιο να κοιτάμε πέρα από την άμεση επιβίωσή μας, πιστεύω ότι έχουμε και μια ευθύνη. Και αυτό είναι ίσως το πιο ελπιδοφόρο στοιχείο απ’ όλα: ότι τόσοι πολλοί άνθρωποι επιλέγουν να νοιάζονται και να προσφέρουν.
Στα χρόνια που εξερευνάτε τον φυσικό κόσμο, ποια είναι τα σημαντικότερα μαθήματα ζωής που έχετε αποκομίσει από την παρατήρηση της φύσης και του τρόπου με τον οποίο εξελίσσεται η ζωή μέσα σε αυτήν;
Ίσως το σημαντικότερο μάθημα να είναι η ταπεινότητα. Η φύση με δίδαξε ότι τα πάντα είναι αλληλένδετα. Η ζωή εξαρτάται από υγιή και ανθεκτικά οικοσυστήματα και όταν αποδυναμώνουμε τα φυσικά συστήματα που μας στηρίζουν, οι συνέπειες είναι αναπόφευκτες.
Ταυτόχρονα, έχω γίνει μάρτυρας της εκπληκτικής ικανότητας της φύσης να ανακάμπτει. Αυτή η ισορροπία ανάμεσα στην ευαλωτότητα και την ανθεκτικότητα συνεχίζει να με γεμίζει τόσο με ταπεινότητα όσο και με ελπίδα.
Κατά τη γνώμη σας, ποιος είναι ο ρόλος της τέχνης και της οπτικής αφήγησης στην αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών προκλήσεων;
Η τέχνη και η οπτική αφήγηση δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την επιστήμη, τις πολιτικές αποφάσεις ή τη δράση. Μπορούν όμως να γεφυρώσουν το χάσμα ανάμεσα στο ανθρώπινο μυαλό και την ανθρώπινη καρδιά.
Η επιστήμη μάς προσφέρει γνώση. Η τέχνη βοηθά να μετατραπεί αυτή η γνώση σε νόημα. Για μένα, ο ρόλος της αφήγησης δεν είναι απαραίτητα να δίνει απαντήσεις, αλλά να εμβαθύνει τη σχέση μας με τον ζωντανό κόσμο που μας περιβάλλει.
Με βάση την εμπειρία σας και ως Πρεσβευτής του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή, ποιες πρωτοβουλίες πιστεύετε ότι μπορούν να έχουν τον μεγαλύτερο αντίκτυπο στην εκπαίδευση και την ενδυνάμωση των νεότερων γενεών απέναντι στις περιβαλλοντικές προκλήσεις του μέλλοντος;
Από την εμπειρία μου, οι πιο ουσιαστικές πρωτοβουλίες είναι εκείνες που δημιουργούν μια αληθινή σύνδεση. Πιστεύω ότι προστατεύουμε ό,τι έχουμε μάθει να αγαπάμε. Τα πράγματα που μας συναρπάζουν, μας εμπνέουν και ξυπνούν την περιέργειά μας είναι συχνά εκείνα που είμαστε πρόθυμοι να φροντίσουμε και να διαφυλάξουμε.
Γι’ αυτό οργανισμοί όπως το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή είναι τόσο σημαντικοί. Φέρνοντας κοντά την επιστήμη, την αφήγηση, την τέχνη και τις βιωματικές εμπειρίες, μπορούν να μετατρέψουν την πληροφορία σε συμμετοχή και τη συμμετοχή σε δράση.
Μέσα από τις φωτογραφικές σας εκθέσεις και τα ντοκιμαντέρ σας για τον φυσικό κόσμο, πώς ανταποκρίνεται συνήθως το κοινό στις ιστορίες που αφηγείστε; Τι είδους ελπίδα, ευαισθητοποίηση ή θετική αλλαγή πιστεύετε ότι εμπνέουν αυτές οι συναντήσεις με τη φύση;
Οι άνθρωποι συχνά συγκινούνται βαθιά και γοητεύονται. Πολλοί μου λένε ότι θα ήθελαν να γνωρίσουν από κοντά αυτούς τους τόπους, τα είδη και τους πολιτισμούς που παρουσιάζω.
Ταυτόχρονα, αρχίζουν να κατανοούν καλύτερα την ευθραυστότητα και την αξία τους. Είτε μοιράζομαι ιστορίες για οικοσυστήματα, απειλούμενα είδη ή αυτόχθονες πολιτισμούς, οι άνθρωποι συνήθως φεύγουν με μια βαθύτερη επίγνωση του τι διακυβεύεται.
Το τι θα ακολουθήσει διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο. Ένα παιδί μπορεί να νιώσει περιέργεια, ενώ ένας επιχειρηματικός ηγέτης μπορεί να εμπνευστεί ώστε να αναλάβει μεγαλύτερη ευθύνη. Ωστόσο, μια ερώτηση που ακούω εκπληκτικά συχνά είναι: «Τι μπορώ να κάνω για να βοηθήσω;» Για μένα, εκεί ακριβώς βρίσκεται η μεγαλύτερη δύναμη της αφήγησης.
Πώς βλέπετε το ενδεχόμενο να παρουσιαστεί το έργο σας στο Μουσείο και τι είδους αντίκτυπο ή αίσθημα ελπίδας πιστεύετε ότι θα μπορούσε να δημιουργήσει μια τέτοια έκθεση;
Αυτό που με ενθουσιάζει περισσότερο είναι η δυνατότητα να συνεχιστεί μια συνεργασία που έχω πραγματικά απολαύσει. Η ομάδα του Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή συνδυάζει την επιστήμη, τον πολιτισμό και τη δημιουργικότητα με έναν τρόπο που είναι ταυτόχρονα υψηλού επιπέδου και φιλόξενος.
Μια έκθεση θα αποτελούσε το φυσικό επόμενο βήμα και μια ευκαιρία να δημιουργηθεί κάτι που θα προσκαλεί τους επισκέπτες όχι μόνο να μάθουν, αλλά και να αισθανθούν, να στοχαστούν και να θαυμάσουν.
Από τη ζωή και την εμπειρία σας, ποιο θεωρείτε ότι είναι το σημαντικότερο θετικό μήνυμα που πρέπει να μεταφερθεί στη νέα γενιά;
Ίσως το σημαντικότερο μήνυμα είναι ότι δεν μπορούμε να αναβάλλουμε το μέλλον μας. Υπάρχουν τόσα πολλά να ανακαλύψουμε, να προστατεύσουμε και να γιορτάσουμε, τόσο σε τοπικό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο. Οι προκλήσεις είναι πραγματικές, αλλά το ίδιο ισχύει και για τις ευκαιρίες.
Αυτό που μου δίνει ελπίδα είναι ότι αυτή η προσπάθεια μπορεί να ενώσει ανθρώπους διαφορετικών γενεών, πολιτισμών και κοινωνικών υποβάθρων. Και αυτό το βρίσκω βαθιά εμπνευστικό.
ABOUT
Ο Mattias Klum γεννήθηκε στην Uppsala της Σουηδίας το 1968. Εργάζεται επαγγελματικά ως φωτογράφος από το 1986, ενώ από το 1994 δραστηριοποιείται και ως κινηματογραφιστής και σκηνοθέτης σε πολυάριθμα κινηματογραφικά και τηλεοπτικά πρότζεκτ.
Ο Klum είναι διεθνώς αναγνωρισμένος φωτογράφος και δημιουργός ντοκιμαντέρ. Η ιδιαίτερη καλλιτεχνική φωτογραφική του γλώσσα τού έχει χαρίσει αναγνώριση όχι μόνο στον χώρο της τεκμηριωτικής φωτογραφίας, αλλά και στον κόσμο της σύγχρονης τέχνης.
Έχει πραγματοποιήσει πολυάριθμες αποστολές και ερευνητικά ταξίδια σε όλες τις ηπείρους, ενώ το έργο του έχει δημοσιευθεί σε κορυφαία διεθνή έντυπα όπως το National Geographic, το Wildlife Conservation Society, το Audubon, το GEO, το BBC Wildlife, τη Vogue, το Stern, το Der Spiegel και τους The New York Times.
Το 1997 το περιοδικό National Geographic δημοσίευσε για πρώτη φορά φωτογραφίες του, καθιστώντας τον έναν από τους νεότερους συνεργάτες του εκείνη την εποχή. Έκτοτε έχει δημιουργήσει πολυάριθμα αφιερώματα και 13 εξώφυλλα για το περιοδικό.
Οι φωτογραφίες, οι φωτογραφικές εγκαταστάσεις και οι κινηματογραφικές του εγκαταστάσεις έχουν παρουσιαστεί σε ατομικές εκθέσεις σε σημαντικά μουσεία και γκαλερί ανά τον κόσμο.
Παράλληλα, έχει διατελέσει προσκεκλημένος λέκτορας, σύμβουλος και ανώτερος ερευνητικός συνεργάτης στο Uppsala University, στο Stockholm University και στο Örebro University.
Την 1η Μαρτίου 2016, η κυβέρνηση της Sweden τον διόρισε μέλος εθνικής επιτροπής που υποστηρίζει και ενισχύει την εφαρμογή της Agenda 2030 στη χώρα.
Κατά τη διάρκεια της καριέρας του έχει τιμηθεί με πολυάριθμα βραβεία και υποτροφίες. Η Αυτού Μεγαλειότητα ο Βασιλιάς της Σουηδίας τού απένειμε το Βασιλικό Μετάλλιο 8ης Τάξεως με μπλε κορδέλα για τη σημαντική συνεισφορά του στη φωτογραφία. Επιπλέον, ανακηρύχθηκε World Economic Forum Young Global Leader.
Ο Klum είναι Πρεσβευτής του Charles Darwin Foundation, της International Union for Conservation of Nature και του World Wide Fund for Nature, ενώ συμμετέχει και στο Διοικητικό Συμβούλιο του WWF Sweden. Το 2013 αναγορεύθηκε Επίτιμος Διδάκτορας Φυσικών Επιστημών από το Stockholm University.
Ανάμεσα στα βραβευμένα ντοκιμαντέρ του ξεχωρίζουν τα Testament of Tebaran (2011), The Contemplator (2013), Vamizi – Cradle of Coral (2016) και The Young Sea (2018).
Στη συγγραφική του δραστηριότητα περιλαμβάνονται βιβλία όπως το The Human Quest: Prospering Within Planetary Boundaries, που συνέγραψε με τον Johan Rockström και πρόλογο του Bill Clinton, καθώς και το The Perpetual Calendar of Life, σε συνεργασία με τη Jane Goodall.
Σήμερα, ο Mattias Klum συγκαταλέγεται στους πλέον περιζήτητους διεθνείς ομιλητές σε θέματα φύσης, βιοποικιλότητας και βιωσιμότητας, έχοντας δώσει αμέτρητες διαλέξεις σε όλο τον κόσμο.
Παράλληλα, έχει την ιδιαίτερη τιμή να είναι ο πρώτος Πρεσβευτής του Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή, συμβάλλοντας ενεργά στην προώθηση της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και της προστασίας της φύσης.
