Συγγραφέας, δημιουργός ραδιοφωνικών ντοκιμαντέρ και τηλεοπτικών εκπομπών τέχνης και πολιτισμού, ο Γιώργος Αρχιμανδρίτης είναι Διδάκτωρ Συγκριτικής Γραμματολογίας της Σορβόννης. Έχει διατελέσει Πρέσβης Πολιτισμού της Ελλάδας στο πλαίσιο της Γαλλικής Προεδρίας στην Ευρώπη (2008) και έχει τιμηθεί από τη Γαλλική Δημοκρατία με τον τίτλο του Ιππότη του Τάγματος των Γραμμάτων και των Τεχνών (2010), καθώς και με τον τίτλο του Αξιωματούχου του Τάγματος των Γραμμάτων και των Τεχνών (2019) για τη συμβολή του στον τομέα του Πολιτισμού στη Γαλλία και τον κόσμο.
Σε μια εποχή που δύσκολα ξεχωρίζει κανείς πια, μοιάζει σαν να επιμένετε πως οι άνθρωποι του πνεύματος συνεχίζουν και διεκδικούν μια ισχυρή θέση στη ζωή μας…
Σε κάθε εποχή ο ρόλος των ανθρώπων του πνεύματος είναι θεμελιώδης. Διότι αυτοί είναι που προστατεύουν και ενισχύουν την ικανότητα μιας κοινωνίας να σκέφτεται, να νιώθει και να οραματίζεται. Μας δίνουν τα εργαλεία για την βαθύτερη κατανόηση της πραγματικότητας. Μετατρέπουν το χάος σε αφήγηση και μας υπενθυμίζουν πως η ουσία δεν βρίσκεται σε ό,τι θορυβεί, αλλά σε ό,τι στοχάζεται και δημιουργεί.
Ποια θεωρείτε τα πιο σημαντικά σας επιτεύγματα, τους σταθμούς στην καριέρα σας για τους οποίους είστε περήφανος και νοιώθετε ότι σας έφεραν εδώ που βρίσκεστε σήμερα;
Η πορεία ενός ανθρώπου είναι μια συνεχής και εξελικτική διαδικασία. Σίγουρα όμως υπάρχουν κάποια κομβικά σημεία, που τη σηματοδοτούν, κάπως σαν χιλιομετρικοί δείκτες. Ένα τέτοιο σημείο για μένα είναι σίγουρα το Διδακτορικό μου στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης, το πρώτο μου ραδιοφωνικό ντοκιμαντέρ στη Δημόσια Γαλλική Ραδιοφωνία, το πρώτο μου βιβλίο κοκ. Παράλληλα, πολύ σημαντικοί είναι και οι άνθρωποι που συναντάμε στο ταξίδι μας, όλοι εκείνοι που μας εμπνέουν με τη δική τους πορεία και στάση ζωής τους.
Ποιες προσωπικότητες που έχετε συναντήσει στην καριέρα σας θα ξεχωρίζατε;
Δύσκολη ερώτηση. Σίγουρα τον συνθέτη Μίκη Θεοδωράκη, τον σκηνοθέτη Θόδωρο Αγγελόπουλο, την ηθοποιό Jeanne Moreau, την επίσης ηθοποιό Irène Jacob, την ερμηνεύτρια Juliette Greco, τη ζωγράφο και σύντροφο του Pablo Picasso, Françoise Gilot, της οποίας τη ραδιοφωνική βιογραφία έκανα πρόσφατα στην Δημόσια Γαλλική Ραδιοφωνία, τη χορεύτρια Sylvie Guillem, τον φιλόσοφο Pascal Bruckner, τη θεατρική συγγραφέα Yasmina Reza και πολλούς άλλους. Η λίστα είναι μεγάλη και ο πλούτος αστείρευτος.
Πολλά βιβλία και ραδιοφωνικά ντοκιμαντέρ βιογραφικού χαρακτήρα φέρουν την υπογραφή σας. Τι ενδιαφέρον παρουσιάζουν για σας οι ζωές των μεγάλων μορφών της τέχνης και του πολιτισμού;
Τρέφω ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα πεπρωμένα που αποτελούν σημεία αναφοράς, καθώς και για τον τρόπο με τον οποίον αυτά εγγράφονται στην ανθρώπινη περιπέτεια. Πρόκειται για πρόσωπα που με το παράδειγμά τους δείχνουν ότι για να πάει κανείς ένα βήμα μπροστά, πρέπει να είναι πιστός στο όραμά του και, κυρίως, να τολμά. Πάντα μου άρεσε να ανακαλύπτω τι είναι αυτό που κάνει έναν άνθρωπο να γίνεται αυτός που είναι. Πώς δημιουργείται ο μύθος του. Και δεν αναφέρομαι μόνο στον μύθο ως παράδειγμα προς μίμηση, αλλά και ως λόγο. Διότι βασικό συστατικό στοιχείο του ανθρώπινου πνεύματος είναι η αφήγηση. Αντιλαμβανόμαστε τη ζωή, μέσα από την εξιστόρηση γεγονότων, καταστάσεων και εμπειριών. Αυτό μας εμπνέει και μας κινητοποιεί, αυτό μεταπλάθουμε ως όραμα για να προχωρήσουμε.
Πώς η γαλλική κουλτούρα επηρέασε τη ζωή σας και πώς νιώθετε για τις διακρίσεις και τους τίτλους τιμής που σας έχουν αποδοθεί;
Οι διακρίσεις αυτές έχουν ιδιαίτερη αξία για μένα, διότι η Γαλλία είναι μια χώρα που με υποδέχθηκε με γενναιοδωρία, με υιοθέτησε ως πολίτη και μου άνοιξε νέους ορίζοντες. Ο γαλλικός τρόπος θεώρησης των πραγμάτων μου προσφέρει διαρκώς νέα ερεθίσματα, μέσα από τη δυνατότητα να μελετώ θέματα που με ενδιαφέρουν και που ταυτόχρονα αντικατοπτρίζουν τις πνευματικές ανησυχίες των Γάλλων και την αγάπη τους για τις τέχνες και τα γράμματα. Πρέπει επίσης να πω ότι, στο πλαίσιο αυτό, ανατρέχω συχνά στη σχέση μεταξύ ελληνικού και γαλλικού πολιτισμού για να αναδείξω τον γόνιμο και συνεχώς εξελισσόμενο διάλογο που υπάρχει ανάμεσά τους.
Εντυπωσιάστηκα βλέποντάς σας με την ιδιότητα του συντονιστή δημόσιας συζήτησης να προσεγγίζετε με αριστοτεχνικό τρόπο τους συνομιλητές σας (Hermès– Art Athina), να τους κάνετε να νοιώθουν άνετα και να ξεδιπλώνουν τις σκέψεις τους αβίαστα απαντώντας στις εύστοχες ερωτήσεις και τα σχόλιά σας. Πόσο εύκολη είναι αυτή η άσκηση;
Νομίζω ότι η ευγενής προαίρεση και η σοβαρότητα της προσέγγισης ενός θέματος εμπνέουν ασφάλεια και εμπιστοσύνη στον συνομιλητή. Το κτίσιμο μιας συζήτησης απαιτεί ιδιαίτερη μελέτη και προετοιμασία. Διότι για να μπορέσεις να κάνεις διάλογο πάνω σε ένα θέμα με τρόπο ουσιαστικό, πρέπει να το κατέχεις πραγματικά. Έτσι μόνο ο τελικός αποδέκτης, που είναι το κοινό, θα μπορέσει όχι μόνο να το κατανοήσει και να ενδιαφερθεί γι’ αυτό. Στον τομέα των ιδεών και της ανθρώπινης έκφρασης, είτε πρόκειται για μια δημόσια συζήτηση, είτε πρόκειται για ένα βιβλίο, ένα δοκίμιο ή ένα ραδιοφωνικό ντοκιμαντέρ, καλείσαι, κάθε φορά, να δημιουργήσεις ένα έργο με συγκεκριμένη οικονομία, συγκεκριμένη δομή και ισορροπίες, το οποίο θα αγγίξει τον αποδέκτη του, θα προκαλέσει το ενδιαφέρον του και θα τον συγκινήσει.
Ποια είναι η εμπειρία της συμμετοχής σας στο Art for Tomorrow και πόσο αισιόδοξη είναι αυτή η τόσο ενδιαφέρουσα πρωτοβουλία;
Συμμετέχω στο Art for Tomorrow από την πρώτη διοργάνωσή του, το 2015, κάνοντας δημόσιες συζητήσεις με διεθνείς προσωπικότητες των Τεχνών και του Πολιτισμού, όπως, μεταξύ άλλων, ο πρώην Υπουργός Πολιτισμού της Γαλλίας και νυν Πρόεδρος του Ινστιτούτου του Αραβικού κόσμου στο Παρίσι Jack Lang, o εικαστικός Jeff Koons, ο συλλέκτης έργων σύγχρονης τέχνης Δάκις Ιωάννου, o γκαλερίστας Thaddaeus Ropac και πολλοί άλλοι. Ως μέλος του Συμβουλίου Ηγεσίας του Democracy and Culture Foundation, που είναι ο διοργανωτής του Art for Tomorrow, είμαι ευτυχής που το πρόγραμμά του γίνεται κάθε χρόνο όλο και πιο πλούσιο, υπογραμμίζοντας ιδιαίτερα τον κοινωνικό ρόλο της τέχνης. Έτσι στο πλαίσιο αυτό και σε συνεργασία με το Ίδρυμα Moleskine, το Democracy and Culture Foundation θέσπισε, το 2025, το Βραβείο Creativity for Social Change, που τιμά το έργο καλλιτεχνών με κοινωνική δράση.
Μιλήστε μας για τα podcast, το νεότερο trend, τι αγαπάτε και τι όχι σ’ αυτά.
Για μένα τα podcast δεν αποτελούν trend, διότι ασχολούμαι με τη δημιουργία ηχητικών έργων στη Δημόσια Γαλλική Ραδιοφωνία από τις αρχές της δεκαετίας του ’00. Η τάση για την οποία μιλάτε αποτελεί απλώς ένδειξη της δημοκρατικοποίησης της ηχητικής δημιουργίας, καθώς όλο και περισσότεροι είναι εκείνοι που μπορούν να δοκιμαστούν σ’ αυτόν τον τομέα. Βέβαια, ένα μικρόφωνο δεν σε καθιστά αυτόματα δημιουργό, όπως μια κάμερα, ένας υπολογιστής ή ένα πινέλο δεν σε καθιστά απαραίτητα σκηνοθέτη, συγγραφέα ή ζωγράφο. Χρειάζεται να εντρυφήσεις στο αντικείμενο με το οποίο θέλεις να ασχοληθείς, με σοβαρότητα και πειθαρχία.
Ποια είναι τα σχέδιά σας για το μέλλον;
Αυτές τις μέρες ολοκληρώνω ένα ραδιοφωνικό ντοκιμαντέρ ιστορικού ενδιαφέροντος, το οποίο θα μεταδοθεί στο γαλλικό ραδιόφωνο στις 21 Δεκεμβρίου (France Culture). Θέμα του η «οδύσσεια» του Ματαρόα, του νεοζηλανδικού πλοίου, που το 1945, με πρωτοβουλία του Γαλλικού Ινστιτούτου, μετέφερε γύρω στους εκατόν πενήντα Έλληνες επιστήμονες, καλλιτέχνες και ανθρώπους του πνεύματος από τον Πειραιά στην Ιταλία, ώστε να μπορέσουν να φτάσουν, μέσω Ελβετίας, στο Παρίσι για να μπορέσουν να σπουδάσουν και να προοδεύσουν ο καθένας στον τομέα του. Ετοιμάζω επίσης ένα νέο βιβλίο το οποίο θα κυκλοφορήσει στη Γαλλία τον Απρίλιο του 2026, μια νέα σειρά ραδιοφωνικών ντοκιμαντέρ, δύο μεγάλες επετειακές εκδηλώσεις ελληνικής θεματολογίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης και πολλά άλλα, για τα οποία μπορούμε να μιλήσουμε κάποια άλλη φορά.
