Μίλησέ μας για την ιστορία της συνάντησής σας και της κοινής σας απόφασης να προχωρήσετε σε μια δημιουργική συνομιλία με την Ηλέκτρα Σουτζόγλου.
Με την Ηλέκτρα βρεθήκαμε το 2019. Μόλις είχε παρουσιάσει τα έργα της με τον Φίλιππο Θεοδωρίδη και είχε ήδη ξεκινήσει την συνεργασία της με τον Jannis Varelas. Επικοινώνησε μαζί μου και θυμάμαι στο πολύωρο ραντεβού μας μια πολύ πολύ θερμή προσέγγιση και από τις δύο πλευρές. Ξεκινήσαμε να μιλάμε για το πως θα μπορούσαμε να δημιουργήσουμε δικά μου χαλιά και μας πήρε τουλάχιστον δύο χρόνια με ραντεβού μακριά το ένα από το άλλο για να προσδιορίσουμε ακριβώς ποια έργα θα ήταν κατάλληλα να γίνουν χαλιά και πως θα μπορούσε να επιτευχθεί κάτι τέτοιο. Αυτό που μας ενθουσίασε πάρα πολύ και τις δύο ήταν το γεγονός ότι είχαμε κοινή καταγωγή. Είμαστε και οι δύο από τη Σμύρνη και οι οικογένειές μας είχαν σαν αντικείμενο το νήμα, της Ηλέκτρας με την ταπητουργία και η δική μου με την υφαντουργία. Νοιώσαμε ότι έχουμε μια κοινή δύναμη.
Γνωρίζοντας το έργο σου με τον ποιητικό χαρακτήρα και τις υπαρξιακές προεκτάσεις του πως βρέθηκαν ή εφευρέθηκαν οι κοινές διαδρομές ώστε το αποτέλεσμα να είναι ένα έργο τέχνης που σε δικαιώνει; Υπήρξαν φαντάζομαι πρακτικές δυσκολίες. Πως ξεπεράστηκαν;
Ήταν μεγάλη η πρόσκληση γιατί έπρεπε στην πραγματικότητα να μεταφράσουμε το νερόκαι το μελάνι, που είναι τα δικά μου βασικά υλικά σε μετάξι. Πως να περιγράψεις τη διαφάνεια και το άυλο του νερού μέσα από την ύλη; Μας βοήθησε πολύ η τεράστια εμπειρία του πατέρα της Ηλέκτρας που μας κατηύθυνε πολύ διακριτικά, στις επιλογές που δεν θα μας δυσκόλευαν και θα βοηθούσαν. Έτσι κι αλλιώς όλο αυτό εξελίχθηκε μετά από μια μεγάλη σειρά από δοκιμές. Από τη στιγμή που καταλήξαμε στα έργα, ορίσαμε ποια σημεία κάθε έργου ήταν τα πιο δύσκολα στην εφαρμογή τους και μετά άρχισαν να γίνονται δεκάδες δείγματα που ερχόταν το ένα μετά το άλλο. Οι χρόνοι μεταξύ τους ήταν περίπου δύο μήνες και μετά το επόμενο κι αυτό από μόνο του σαν διαδικασία ήθελε πάρα πολύ υπομονή. Έτσι μέσα από τα αλεπάλληλα δείγματα και μετά από καιρό καταφέραμε να ξεπεράσουμε τις δυσκολίες και να προσεγγίσουμε αυτό που θέλαμε να περιγράψουμε.
Mε ποιον τρόπο εμπλέκεται το μουσείο Μπενάκη στην συνδημιουργία σας και πόσο καταλυτική ήταν η συμμετοχή της καταπληκτικής κας Ματσέλη σ’ αυτή τη σύμπραξη;
Γύρω στο 2023 και καθώς ήταν έτοιμα πια τα χαλιά, ξεκινήσαμε να αναζητούμε χώρο για να τα παρουσιάσουμε. Στην αρχή είχα στο μυαλό μου κάποιο εγκαταλελειμένο νεοκλασσικό που να έχει αυτή την τσαλακωμένη ένταση της αστικής χροιάς αλλά αναζητούσα την έννοια του οίκου. Συζητώντας με τον Ηλία Παπαηλιάκη, μου πρότεινε να συναντηθώ με την κα Βιργινία Ματσέλη που όπως είπε γνωρίζει τα πάντα. Μιλώντας μαζί της στην αρχή, μας πρότεινε ένα πηλοποιείο στο Μοναστηράκι που ήταν έτοιμο να κλείσει, το οποίο τελικά ήταν σε κακή κατάσταση και το απορρίψαμε. Μας πρότεινε να δούμε και τον δικό τους χώρο στο ΝΗ.Μ.Α. που μόλις είχε εγκριθεί σαν μουσείο. Είχαν έρθει τα αρχεία από τη νηματουργία Αντωνόπουλου και Μέντη, ήταν ακουμπισμένα στα ράφια, ενώ αρκετά παλιά μηχανήματα βρίσκονταν επίσης στον χώρο. Υπήρχε μια συσσώρευση από αντικείμενα και αρχειακό υλικό που μόλις είχε παραλάβει στα χέρια της, αλλά δεν ήταν ακόμη τακτοποιημένο. Ενθουσιαστήκαμε, πήραμε την απόφαση και ξεκινήσαμε να στήσουμε την έκθεση αρχιτεκτονικά. Περίπου ένα μήνα πριν την έκθεση μπήκαμε μέσα στον χώρο με μια ομάδα από τέσσερα άτομα, η οποία στην πορεία μεγάλωσε αφού προστέθηκαν και οι άνθρωποι από το ΝΗ.Μ.Α., τη νηματουργία δίπλα. Φτιάξαμε μια μεγάλη ομάδα, κατεβάσαμε τα πάντα κάτω από τα ράφια και αρχίσαμε να ξαναοργανώνουμε το αρχείο αναλυτικά και με χρώματα. Αυτό από μόνο του ήταν μια πολύ δυνατή εμπειρία γιατί μέσα σ’ αυτό ήταν κυριολεκτικά σαν να ζωγράφιζα με νήματα.
Σκέφτεσαι να υπάρξει συνέχεια με custom made δημιουργίες και εφαρμογές της τέχνης σου σε home items στο μέλλον;
Δεν αντιλαμβάνομαι τα χαλιά ως home items όπως τα περιγράφεις αλλά σαν έργα τέχνης και είναι έργα τέχνης, είναι μοναδικά. Για μένα είναι πολύ ενδιαφέρον ότι για πρώτη φορά σε δισδιάστατα έργα μου προσκαλώ τον θεατή να τα χαιδέψει. Είναι κάτι που συμβαίνει συνήθως μόνο στα γλυπτά μου. Γιατί μόνο έτσι μπορεί να τα νοιώσει κάποιος. Αυτό που έχει συμβεί, νοιώθω, ότι έχω αλλάξει το υλικό μου προς στιγμή, από νερό και μελάνι έχει γίνει μετάξι και έχει γίνει μια μετάφραση ενός έργου ζωγραφικού που ήδη υπάρχει μέσα από ένα άλλο υλικό σε κάτι άλλο.
Υπάρχει μια ιστορία πίσω από κάθε σχέδιο και αν ναι ποια είναι αυτή;
Τα έργα από μετάξι προέρχονται από ζωγραφικά έργα που έχουν ήδη γίνει. Είναι αυτόνομα έργα με τους τίτλους τους και οι ίδιοι τίτλοι συνοδεύουν και τα έργα από μετάξι.
Πόσο σημαντικό είναι στις μέρες μας να συναντιέσαι με ανθρώπους που μοιράζεστε κοινή γλώσσα και αισθητική. Πως θα χαρακτηρίζες τη συμμετοχή σου σ’ αυτή την τόσο δημιουργική σύμπραξη;
Αυτό για μένα ήταν το πιο σημαντικό και το πιο ενδιαφέρον κομμάτι αυτής της έκθεσης, ότι βρεθήκαμε τρεις γενιές γυναικών. Η κα Βιργινία Ματσέλη είναι κι αυτή από τη Μικρά Ασία, προέρχεται επίσης από μία οικογένεια που είχε σχέση με το Νήμα και μέσα από αυτή τη συνεργασία αυτών των τριών γυναικών, σε τρεις διαφορετικές στιγμές της ζωής τους η καθεμία, λειτούργησε με έναν μαγικό τρόπο. Μαγικό πραγματικά, σχεδόν εκρηκτικό θα έλεγα. Και αυτό είναι το πιο σημαντικό κομμάτι όποιας δουλειάς κι αν κάνεις με ότι κι αν ασχολείσαι, ότι είναι η αφορμή για να γνωρίσεις ανθρώπους και να κτίσεις καινούριες δυνατές σχέσεις και να μοιραστείς και πολύ ωραίες στιγμές. Τελικά ο απόηχος και η επίγευση έχουν να κάνουν πολύ με τις σχέσεις, με την αγάπη, τον σεβασμό, την υπομονή, την κατανόηση που όλα αυτά θεωρώ πως είναι πολύ σημαντικές ποιότητες σε μια συνεργασία.
Ποιος είναι ο δικός σου ορισμός για την ομορφιά
Ο ορισμός για την ομορφιά είναι κάτι που δεν θα θελα να δώσω μια και είναι κάτι που με παιδεύει πολύ στη δουλειά μου. Πιο πολυ ως προς την τελειότητα. Αν το τέλειο είναι το απόλυτο κάλλος ή αυτό που είναι γεμάτο ατέλειες και λάθη γιατί είναι αληθινό. Οπότε δεν θέλω να δώσω έναν ορισμό, να λεω ότι ομορφιά είναι αυτό. Σίγουρα ότι είναι αληθινό, είναι αυθεντικό, είναι ανθρώπινο και με απασχολεί πολύ.
Αν θέλεις δώσε μας μια ιδέα από όσα ωραία ακολουθούν στα σχέδιά σου
Μόλις παρέδωσα ένα πολύ μεγάλο έργο, το δωμάτιο Δύναμης όπως λέγεται στο Ωνάσειο Νοσοκομείο στον χώρο αναμονής. Πρόκειται για ένα δωμάτιο όπου οι ασθενείς, γιατροί, νοσηλευτές, όσοι έχουν λόγο να βρίσκονται στο νοσοκομείο, μπορούν κατά τη διάρκεια της παραμονής τους, να σταθούν για λίγο, να ακουμπήσουν τις σκέψεις τους και να ησυχάσουν. Την άλλη εβδομάδα παρουσιάζω τις βιτρίνες της boutique του οίκου Hermes για τα Χριστούγεννα ως guest artist. Tα επόμενα είναι πιο μακρινά με καινούριες σειρές γλυπτών έργων από λευκό μάρμαρο.
Η Ηλέκτρα Σουτζόγλου του Art Rug Projects αναφέρεται στο δικό της κομμάτι…
Τη Νικομάχη την προσέγγισα το 2021, λίγο μετά την επιστροφή μου από την Αγγλία, όταν μόλις είχα ιδρύσει το Art Rug Projects. Πρόκειται για μια πρωτοβουλία μέσα από την οποία σύγχρονοι Έλληνες και διεθνείς καλλιτέχνες μεταφέρουν τα έργα τους στο χαλί — μετατρέποντας τη ζωγραφική σε ύφανση και το εικαστικό σχέδιο σε χειροποίητο αντικείμενο τέχνης.
Με τη Νικομάχη, που επίσης έχει ρίζες στη Μικρά Ασία, νιώσαμε από την πρώτη στιγμή πως μοιραζόμαστε κοινό τρόπο σκέψης και μια παρόμοια στάση ζωής. Η συνεργασία μας γεννήθηκε αβίαστα· την προσκάλεσα να συμμετάσχει στο Art Rug Projects γιατί με ενδιέφερε βαθιά να δούμε πώς η ρευστότητα και η ευαισθησία του έργου της μπορούν να αποδοθούν μέσα από το χαλί— πώς το φως, οι διαφάνειες και η ποίηση της ζωγραφικής της μπορούν να μεταμορφωθούν σε νήμα.
Τι περιλαμβάνει και πως εξελίχθηκε η συνεργασία σας. Ποια είναι η κοινή αφήγηση του έργου σας
Η συνεργασία μας ήταν μια εξερεύνηση· ένα ταξίδι από την ιδέα ως την ύφανση. Ξεκινήσαμε από τη μελέτη των στοιχείων που επανέρχονται στο έργο της – το φως, το νερό, τη ροή – και προσπαθήσαμε να τα αποδώσουμε μέσα από υλικά, υφές και χρώματα.
Η κοινή μας αφήγηση είναι η έννοια της μεταμόρφωσης: πώς κάτι τόσο λεπτό και ευμετάβλητο, όπως η ζωγραφική της, μπορεί να πάρει σάρκα και οστά μέσα από ένα χαλί, χωρίς να χάσει τη διαφάνειά του.
Υπήρξαν δυσκολίες στην διαδικασία παραγωγής και πως ξεπεράστηκαν ώστε να υπάρχει το επιθυμητό αποτέλεσμα
Κάθε έργο που εμπεριέχει χειροτεχνία έχει τις δικές του προκλήσεις. Το να αποδώσεις την ελαφρότητα και τη διαφάνεια ενός έργου της Νικομάχης μέσα από κόμπους και ίνες δεν ήταν εύκολο. Πειραματιστήκαμε πολύ με την τις χρωματικές μεταβάσεις και τις διάφορες δυνατότητες που χαρίζει το χαλί ως ένα νέο υλικό στην δουλειά της.
Οποιαδήποτε δυσκολία έγινε μέρος της διαδικασίας και είχε αυτό το αποτέλεσμα που μπορεί κάποιος να βιώσει στην έκθεση μας.
Mε ποιον τρόπο το μουσείο Μπενάκη συμμετείχε στην σύμπραξη και πόσο καταλυτική ήταν η συμμετοχή της υπέροχης κας Ματσέλη;
Η κα Ματσέλη και το Μουσείο Μπενάκη έφερε μια θεσμική και ταυτόχρονα ευαίσθητη ματιά στο πώς αυτή η συνεργασία μπορούσε να ενταχθεί στο πλαίσιο του ΝΗ.ΜΑ. Η υποστήριξή της μάς έδωσε χώρο να πειραματιστούμε και να χτίσουμε κάτι αληθινά μοναδικό σε έναν χώρο που κουβαλάει τόση ιστορία.
Είναι ιδιαίτερα συγκινητικό που τρεις γενιές γυναικών με ρίζες στη Μικρά Ασία συνεργάστηκαν και δημιούργησαν κάτι τόσο δημιουργικό.
Γιατί επιλέχθηκε ο χώρος του ΝΗ.Μ.Α για την έκθεση και τι το ιδιαίτερο σας προσφέρει
Η συνεργασία μας με την Νικομάχη συνιστά ένα από κοινού καλλιτεχνικό εγχείρημα αλλά και μια συνάντηση δύο κόσμων που συνδέονται με την ιστορία, την καταγωγή, την ύφανση και την τέχνη. Η συνάντηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη συγκινησιακή φόρτιση, καθώς παρουσιάζεται σε έναν χώρο με εξίσου βαθιά μνήμη, τη Νηματουργία Μέντης – Αντωνόπουλος (ΝΗ.Μ.Α.). Ενα μουσειακό αλλά και παραγωγικό χώρο που από το 2012 λετουργεί ως παράστημα του Μουσείου Μπενάκη με σκοπό την διάσωση παλαιών τεχνογνωσιών της μεταξουργίας και των βαφικών τεχνών. Το ΝΗ.Μ.Α αποτελεί το φόντο της έκθεσης αλλά και μέρος αυτής, ενσωματώνοντας αξιομνημόνευτες ιστορίες σε σύγχρονα υλικά.
Γνωρίζοντας το έργο της Νικομάχης με τον ποιητικό χαρακτήρα και τις υπαρξιακές προεκτάσεις του φαντάζομαι πως βρήκατε από τη δική σας πλευρά τον τρόπο η δική της ενέργεια να αποτυπωθεί και στo κάθε χαλί. Το αποτέλεσμα σας δικαιώνει;
Το έργο της Νικομάχης έχει μια εσωτερική ηρεμία, μια ποιητική ένταση που θέλαμε να μεταφέρουμε αυτούσια. Το κάθε χαλί κουβαλά αυτή την ενέργεια – μια ρευστή ισορροπία ανάμεσα στο φως και στη σιωπή, στην κίνηση και στο νερό. Αν με ρωτάς αν το αποτέλεσμα μας δικαιώνει, θα πω ναι· γιατί βλέπω σε κάθε έργο τη ματιά της, αλλά και τη δική μας κοινή αναπνοή, τεχνογνωσία και εμπειρία.
Πόσο σημαντικό είναι στις μέρες μας να συναντιέσαι με ανθρώπους που μοιράζεστε κοινή γλώσσα και αισθητική. Πως θα χαρακτηρίζες τη συμμετοχή σας σ’ αυτή την τόσο δημιουργική σύμπραξη;
Είναι σπάνιο και βαθιά συγκινητικό να συναντάς ανθρώπους με τους οποίους μοιράζεσαι κοινό αισθητικό κώδικα. Δεν χρειάζονται πολλές εξηγήσεις· υπάρχει μια αμοιβαία κατανόηση.
Η συνεργασία μας ήταν ένα παράδειγμα αυτού του “συντονισμού” — μια δημιουργική συνομιλία που εξελίχθηκε με εμπιστοσύνη, σεβασμό και κοινό ρυθμό και εξελίχθηκε σε μια πολύτιμη φιλία.
Το χαλί σαν αναπόσπαστο μέρος της παράδοσής μας είναι κάτι που σήμερα αναβιώνει με έναν σύγχρονο τρόπο;
Το χαλί είναι αναπόσπαστο κομμάτι της πολιτιστικής μας ταυτότητας, αλλά για χρόνια έμεινε στο περιθώριο ως κάτι «παλιό» και κατά τη γνώμη μου « παρεξηγημένο». Σήμερα επιστρέφει με νέο βλέμμα: ως σύγχρονο μέσο τέχνης, ως ένα νέο υλικό για τους καλλιτέχνες, το οποίο διατηρεί την ιστορική του βαρύτητα αλλά μιλά τη γλώσσα του σήμερα.
Αυτό ακριβώς επιδιώκουμε με το Art Rug Projects— να αναβιώσουμε την παράδοση μέσα από το πρίσμα της σύγχρονης δημιουργίας.
Δώσε μας τον δικό σoυ ορισμό για την ομορφιά.
Η ομορφιά είναι συναίσθημα. Και η ομορφιά βρίσκεται στη γνησιότητα — στη στιγμή που κάτι σε συγκινεί χωρίς να χρειάζεται εξήγηση. Είναι η απλότητα, η ειλικρίνεια, η αλήθεια ενός έργου ή μιας σχέσης.
Τι θεωρείς αυθεντικό στις μέρες μας;
Την αφοσίωση. Την προσπάθεια να δημιουργήσεις κάτι με αληθινή πρόθεση, χωρίς να κυνηγάς την εντύπωση. Αυθεντικό είναι ό,τι έχει μέσα του χρόνο, χειρονομία, ανθρώπινη παρουσία.
Και πιστεύω πως ο κόσμος σήμερα, μέσα στον θόρυβο του εφήμερου, έχει ανάγκη ακριβώς αυτό: πράγματα που είναι αληθινά, όχι τέλεια.
Η έκθεση φιλοξενείται στον ιστορικό χώρο της Νηματουργίας Μέντης – Αντωνόπουλος (ΝΗ.Μ.Α.) του Μουσείου Μπενάκη έως τις 5 Δεκεμβρίου 2025.
