Ποια είναι τα highlights της διαδρομής σας, ποια είναι τα σημαντικά βήματα που σας έφεραν εδώ που βρίσκεστε σήμερα;
Μια από τις πρόσφατες, ενδεικτικές στιγμές της εικαστικής μας διαδρομής είναι η συμμετοχή μας με το έργο The Keeper of the Garden (αναδημιουργία ομώνυμου χαλιού: 3D animation, βιντεοπροβολή, διαφανής LED εγκατάσταση) στο Πεδίον του Άρεως, ανάθεση της Στέγης Ιδρύματος Ωνάση για την Plásmata 3 (2025).
Παράλληλα, η συμμετοχή στην Genius Loci, Lessons of History στο Museum Schlosspark, Romerhalle, Bad Kreuznach, Γερμανία (2025), με τρία χειροποίητα χαλιά από τη σειρά The World Awaits You as A Garden, έργα που παρουσιάζονται και στην ατομική μας έκθεση στην gallery Kalfayan αυτόν τον μήνα. Επίσης, τα υφαντά από τη σειρά “Καλημέρα” στην εκθεση Shaking Things Up – 50 Years Kemnade International, στο KunstMuseum Bochum, Γερμανία (2024). Καθώς και οι συμμετοχές μας σε διεθνείς εκθέσεις όπως Art basel Miami Hong Kong και Freeze με τις Kalfayan galleries.
Κάθε βήμα είναι δημιουργία, η ψηφιακή εποχή μας άνοιξε πόρτες παγκοσμίως, μετατρέποντας την περιφέρεια σε παγκόσμιο εργαστήρι. Δεν φτάσαμε «εδώ»· συνεχίζουμε να κινούμαστε, γιατί η τέχνη πραγματώνεται στη διαδρομή.
Το story της ανακάλυψης μιας δημιουργικής προοπτικής στις εικαστικές τέχνες και πως γεννήθηκε η πρώτη ιδέα
Γνωριστήκαμε το 2003 αμέσως διαπιστώσαμε την κοινή μας θέαση αλλά και τις κοινές αισθητικές αναζητήσεις ως προς το κόσμο που μας περιβάλλει, το εξωστρεφές βλέμμα, οι αναφορές στην ποπ κουλτούρα, η πολιτική ματιά, με την έννοια της κριτικής στάσης στα εικαστικά εργα και των δυο μας. Ακολούθησε ένα διάστημα μερικών χρόνων που αποτέλεσε την περίοδο “ζύμωσης”, συντονισμού αλλά και προσδιορισμού των καλλιτεχνικών πρακτικών και μέσων έκφρασης.
Όλο αυτό οδήγησε στο να δημιουργήσουμε την πρώτη μας δουλειά Kalos&Klio μια εγκατάσταση με τίτλο “Ευδαιμονία” (2007) πρόκειται για μια insitu εγκατάσταση που πρωτοπαρουσιάστηκε στο Imperial Athens Hotel στο πλαίσιο της εκθεσης Kappatos rooms απο την γκαλερί ΖΜ και αποτελείται από μια σειρά έργων: καλειδοσκοπικά μοτίβα δημιουργημένα και εκτυπωμένα σε βελούδινο ύφασμα επενδυμένο σε έπιπλα εποχής , εκτυπώσεις σε φωτογραφικό καθώς κι ένα φόρεμα (με εκτυπωση σατεν μαροκεν) με τίτλο Animalia. Η πρώτη ύλη του έργου ήταν προϊόν οικειοποίησης και εμμονικής επεξεργασίας πορνογραφικού υλικού από το διαδίκτυο . Μέρος αυτής της εγκαταστασης ανήκει πλέον στη συλλογή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση.
Έχοντας ήδη κάποια χρόνια στο ενεργητικό σας με ποιον τρόπο θεωρείτε ότι η αισθητική σας εξελίσσεται
Ο κορμός της δουλειάς μας δομείται μέσα από την μελέτη των μοτίβων και των οπτικών γλωσσών του ανθρώπινου πολιτισμού απαρτιζόμενο από σύμβολα αρχέτυπα και φόρμες που νοηματοδοτούν, αφηγούνται, παρά διακοσμούν, όπως συχνά θεωρείται από επιφανειακές αναγνώσεις, των τεχνουργημάτων των λαών, ουσιαστικά το πρίσμα την έρευνάς μας είναι ανθρωπολογικό, λαογραφικό. Τις πρώτες φάσεις της δουλειάς μας μελετήσαμε επισταμένα την γεωμετρία, τόσο τις στατικές όσο και τις δυναμικές μορφές της, τις μορφοκλασματικές δομές (φράκταλς) αλλά και την πολυπλοκότητα ως εκφραστικό μέσο, στην πορεία εστιάσαμε περισσότερο στα σύμβολα και στις νοηματοδοτησεις που αυτά φέρουν αλλά και στον κοινό τόπο που μπορεί να αναγνώσει κανείς μεταξύ των πολιτισμών, τόσο στις λαϊκές μορφές δημιουργίας όσο και της λόγιας έκφρασης, αλλά και τις συνάψεις μεταξύ ανατολικού και δυτικού πολιτισμού προάγοντας έναν γόνιμο συγκερασμό αλλά και μια υβριδική συσχέτιση του αναλογικού και ψηφιακού οπτικού πολιτισμού.
Ποια είναι για εσάς τα σημαντικότερα επιτεύγματα που έχετε δημιουργήσει
Μας έχει απασχολήσει ιδιαίτερα το μέσο της χειροποίητης ταπητουργίας την τελευταία δεκαετία, είναι ένα συναρπαστικό ταξίδι στις παραδόσεις διαφόρων λαών, από την Ήπειρο μέχρι την κοιλάδα του Κατμαντού στο Νεπάλ, από το Γερεβάν στην Αρμενια μέχρι την ταπητουργική παράδοση του Ουζμπεκιστάν. Σε αυτή την εικαστική περιπέτεια αξιοποιήσαμε τόσο την ορατότητα του ανθρώπινου πολιτισμού που προσφέρεται μέσα από το διαδίκτυο, αφού αν το σκεφτούμε, ζούμε για πρώτη φορά στην ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού όπου έχουμε την δυνατότητα να μελετήσουμε όλη την διαδρομή και τα επιτεύγματα των λαών, από τα πρώτα ανθρώπινα ίχνη όπως στο σπήλαιο του Λασκώ και της Αλταμίρας με τις αποτυπώσεις ζώων στα τοιχώματα των σπηλαίων, μέχρι τα εκθέματα στα μεγάλα μουσεία, τόσο της λαϊκής όσο και της λόγιας δημιουργίας φτάνοντας ως τα οπτικά αποτελέσματα της τεχνητής νοημοσύνης στις μέρες μας.
Τι και ποιοι άνθρωποι σας βοηθούν να προχωράτε μπροστά
Σίγουρα όσοι πιστεύουν σε εμάς και την δουλειά μας, όσοι μας υποστηρίζουν έμπρακτα μέσα στα χρόνια, όσοι μας ανοίγονται και μας προσφέρουν την δική τους οπτική για το εικαστικό μας έργο.
Τι ιστορίες διηγείται η νέα σας έκθεση στη gallery Kalfayan
Η σειρά των έργων με τίτλο “The world Awaits you As a Garden”, αντλεί έμπνευση από την φράση του Νίτσε από το έργο του “Έτσι Μίλησε ο Ζαρατούστρα”. ¨Οπου παρουσιάζουμε μια νέα σειρά χειροποίητων χαλιών απο μαλλί και μετάξι που έχουν υφανθεί σε συνεργασία με τοπικούς παραγωγούς στο στο Νεπάλ καθώς και ενός γλυπτού με τίτλο Rise up τρισδιάστατης εκτύπωσης κατασκευασμένου από φυσική άμμο χαλαζία.
Η σειρα έχει σαν κεντρική αλληγορία την έννοια του κήπου ως σύμβολο της κοινωνίας, της βιοποικιλότητας των ιδεών της συνύπαρξης αλλά και της έννοιας της εγρήγορσης, τον πυλώνα της σύλληψης της ιδέας της Δημοκρατίας, την ενεργή καθημερινή συμμετοχή στην συνδιαμόρφωση του κόσμου μας, σε πείσμα των δυνάμεων που λειτουργούν ολιγαρχικά αυταρχικά και καταστροφικά για τον κοινό μας Κήπο.
Ως προς το μέσο συνεχίζουμε να ερευνούμε η χειροποίητη ταπητουργία ως σύμβολο της συνύφανσης του πολιτισμού μας αλλά και ως μια πρακτική που έρχεται από τα βάθη των αιώνων έως σήμερα και δεν σταματαει να αφηγείται να ενώνει τους ανθρώπους αλλά και να υπενθυμίζει σε μια εποχή απερίσκεπτης ταχύτητας ότι αυτό που αξίζει είναι φτιαγμένο από αργό χρόνο.
Επίσης αντιπαραβάλαμε στα υφασμένα χειροποίητα έργα, την σύγχρονη τεχνική της ψηφιακής τρισδιάστατης εκτύπωσης, με πρώτη ύλη τον χαλαζία, ως μια αντίστιξη, μια γέφυρα μεταξύ των δύο κόσμων που αντιπροσωπεύουν οι δύο τεχνικές.
Στο έργο σας υπήρχαν πάντα αναφορές στην παράδοση. Πως έχει εξελιχθεί αυτό το δεδομένο και τι άλλο είναι έμπνευση για εσάς
Εδώ θα είχε ενδιαφέρον να ξαναδούμε αυτό που αποκαλούμε παράδοση, επισημαίνοντας ότι η παράδοση είναι μια συλλογική δημιουργία που ενσωματώνει καινοτομίες παγιώνοντας τες μέσα στον χρόνο. Πρόκειται συχνά για ένα «αμάλγαμα» ετερόκλητων στοιχείων ως προς τις εθνοτικές καταγωγές τους, αφού μέσω εμπορίου, μεταναστεύσεων, κατακτήσεων κ.λπ. προέκυπτε κάτι πλούσιο και διαφοροποιημένο, μακρινό από την έννοια του «καθαρόαιμου» που συνήθως αποδίδουμε στην παράδοση. Ενδιαφέρουσα είναι επίσης η σχέση λόγιας και λαϊκής δημιουργίας, που διασταυρώνεται και συνδιαμορφώνει αυτό που λέμε παράδοση.
Παραδείγματα αποτελούν οι γλώσσες και οι γαστρονομικές συνήθειες των λαών, γεμάτες δάνεια, αντιδάνεια, παραλλαγές, παρανοήσεις και προσαρμογές στις τοπικές συνθήκες και ανάγκες. Επίσης ένα καλό παράδειγμα για τη γονιμότητα των παραδόσεων και των αλληλοεπιδράσεων τους είναι η εντυπωσιακή επιρροή του αφρικανικού πολιτισμού στη μοντέρνα τέχνη, αλλά και οι σημαντικές επιδράσεις των ασιατικών παραδόσεων (π.χ. Ιαπωνισμός).
Το βλέμμα και οι κεραίες μας είναι στραμμένες σε ό,τι μας περιβάλλει. Μας απασχολεί η τεχνολογία της εποχής, αλλά και τα υβρίδια και οι πολιτισμικές μεταλλάξεις του σύγχρονου κόσμου, κυρίως από την Ασία και την ευρύτερη Ανατολή, αλλά και την αφρικανική ήπειρο.
Πως οι νέες τεχνολογίες επηρεάζουν το έργο σας και πόσο έχουν διευρύνει τους ορίζοντές σας
Όπως αναφέραμε, ο κόσμος σήμερα είναι πιο ορατός από ποτέ, ετσι η τεχνολογία και τα νέα μέσα είναι εύκολα προσβάσιμα σε τεράστιο κομμάτι των σύγχρονων κοινωνιών. Όλο αυτό αποτελεί γόνιμο έδαφος, εφόσον κανείς είναι ικανός περιηγητής και μπορεί να συνθέτει και να νοηματοδοτεί σε έναν κόσμο που διέπεται από κατακερματισμό ( ο Κορνήλιος Καστοριάδης μιλούσε για το φαινόμενο στο βιβλίο του “Ο θρυμματισμένος κόσμος” ) και επιδερμικότητα λόγω της ιλιγγιώδους ταχύτητας αλλά και της υπερπληροφορίας.
Οι εκθέσεις σας στο εξωτερικό και η εξωστρέφεια γενικότερα τι σας έχει προσφέρει Πόσο διαφορετικά αντιμετωπίζει το διεθνές κοινό την Τέχνη και τους δημιουργούς
Σίγουρα το “άνοιγμα” σε διεθνές εικαστικό πλαίσιο είναι πολύ σημαντικό για τους δημιουργούς ειδικά για όσους προέρχονται από μικρές οικονομίες όπως η Ελλάδα χωρίς στρατηγική – πλάνο για την σύγχρονη πολιτιστική της παραγωγή και ταυτότητα. Καταρχήν γίνεσαι κάπως πιο ορατός αλλά και “ανοίγεσαι σε βαθιά νερά” πράγμα που σου επιτρέπει να αντιληφθείς πως εισπράττεται το έργο σου εκτός συνόρων, τόσο εικαστικά όσο και σε επιπεδο της αγοράς. Υπάρχει πιο εκπαιδευμένο κοινό και συχνά μια καλύτερης πρόσληψης όσον αφορά το ενδιαφέρον αλλά και την διάθεση συσχέτισης με το έργο και φυσικά υπάρχει και η κριτική της τέχνης, φαινόμενα που δεν συναντάμε ιδιαίτερα στη χώρα μας.
Καλείτε το κοινό to think out of the box και αν ναι με ποιον τρόπο το πετυχαίνετε;
Η αντισυμβατική σκέψη αποτελεί πάντα προϋπόθεση, αν κανείς θέλει να κινηθεί προς την αυτοπραγμάτωση και την ανακάλυψη της δικής του ιδιαιτερότητας, μακριά από τη μίμηση, τις μόδες και τις τάσεις. Το έργο μας γεννιέται από προσωπικό όραμα, από την ιδιορρυθμία του καθενός μας, τις εμμονές ακόμα και τα τραύματά μας· είναι υπόθεση αργού χρόνου και εσωτερικής διεργασίας.
Αποκωδικοποιώντας τη δημιουργικότητα ποια είναι η διαδικασία και πως αποτυπώνεται ο ψυχικός κόσμος του δημιουργού σε ένα έργο
Η τέχνη πάντα προτείνει ή τουλάχιστον οφείλει να προτείνει έναν τρόπο όρασης του κόσμου, αυτό κάνει ο δημιουργός με την χρήση της φόρμας και την χρήση των μέσων του επιχειρεί να δώσει μορφή στο χαοτικό φαινόμενο που λέμε ζωή, όχι καθησυχάζοντας αλλά αποκαλύπτοντας κάτι μη ορατό μέσα από τα δικά του μάτια.
Είναι η Τέχνη και η δημιουργία γενικότερα ένας δρόμος για να γινόμαστε καλύτεροι άνθρωποι;
Η τέχνη είναι ίσως ο καλύτερος τρόπος να απαντήσει κανείς στην έλλειψη νοήματος ή στο τραγικό του θανάτου, προυποθετει να μείνει ζωντανό και φιλοπερίεργο το παιδί που κάποτε ήμασταν, είναι μια μορφή περιπλάνησης μέσα μας, αλλά και ένα πεδίο που επιτρέπει στην φαντασία να γίνεται όχημα εξερεύνησης και αυτοπραγμάτωσης στον λίγο χρόνο που έχουμε. Σήμερα, από την άλλη, όπου όλα αξιολογούνται με βάση το χρήμα, η ακροβασία μεταξύ του κόσμου και του κόσμου σου είναι ένα μεγάλο στοίχημα και χρειάζεται δύναμη, αντοχή στον χρόνο, πίστη στο καλλιτεχνικό όραμα αλλά και στρατηγική θεμελίωσης των ονείρων μας σε στέρεο έδαφος, στη γη, όπως τόσο εύγλωττα διατύπωσε ο Henry David Thoreau, στον πραγματικό κόσμο, εκεί σε θέλω…
Έχοντας σαν βάση τη Θεσσαλονίκη τι έχετε κερδίσει και τι χάνετε;
Η Θεσσαλονίκη είναι μια πόλη με πλούσιο καλλιτεχνικό δυναμικό και ανθρώπους του πολιτισμού που αναδύονται ανεξαρτήτως συνθηκών. Εδώ έχουμε το στούντιο μας καθώς και ένα δεύτερο εργαστήριό που ολοκληρώνουμε αυτό το διάστημα.
Η πόλη μας προσφέρει ανενόχλητο χώρο δημιουργίας μακριά από την πίεση της Αθηνας, η ψηφιακή εποχή μικραίνει τις αποστάσεις και η συνεργασία μας με την gallery Kalfayan διευκολύνει την παγκόσμια προώθηση και διακίνηση έργων μας μετατρέποντας την σε δημιουργικό καταφύγιο. Ωστόσο λείπει η άμεση πρόσβαση σε μεγάλα, πολιτιστικά δρώμενα, κοινό πρόβλημα όλων των περιφερειακών πόλεων που βρίσκονται εκτός των παγκοσμίων κέντρων τέχνης, συμπεριλαμβανομενης και της Αθήνας. Κατά αυτήν την έννοια το πρόβλημα έγκειται στο ότι νοσεί το “οικοσύστημα” της χώρας έτσι χρειάζονται υποστηρικτικά εργαλεία για την πολιτιστική ανάπτυξη και κρατικός σχεδιασμός με ξεκάθαρη πολιτική στήριξης, ένα ζήτημα που πρέπει να τεθεί άμεσα καθώς ο πολιτισμός οδηγεί αλλά και θεμελιώνει την εξέλιξη της κοινωνίας.
Οι designers της καρδιάς σας και γιατί τους επιλέγετε
Σίγουρα από την σχολή του Bauhaus, είχαν την ενδιαφέρουσα ιδέα στην μοντέρνα τότε εποχή να επανασυνδέσουν την τέχνη με την καθημερινη ζωη, όπως έκαναν χιλιάδες χρόνια τώρα οι παραδοσιακές κοινωνιες.
Είμαστε αυτά που επιλέγουμε;
Το ψευδοαντικείμενο σε απογοητεύει κάθε μέρα, ενώ ότι έχει αισθητική αξία και ποιότητα σε ανταμείβει καθημερινά, είναι γόνιμο, σου κάνει καλο, αυτά έλεγε ο φιλόσοφος κοινωνιολόγος Jean Baudrillard στο βιβλίο του ” η καταναλωτική κοινωνία”, συνεπώς καλύτερα λιγότερα και ποιοτικότερα αντικείμενα/ερεθίσματα να έχουμε γύρω μας.
Ένα αντικείμενο που δεν θα θέλατε να αποχωριστείτε ποτέ
Την κάμερα και τα σημειωματάρια μας.
Μπαίνοντας σε έναν χώρο τι προσέχετε πρώτα
Την αισθητική, το φως, την ισορροπία γεμάτου και άδειου.
Ο artist που αγαπάτε και θα θέλατε να αποκτήσετε έργο του
Έργο του αντισυμβατικού εικαστικού διδύμου Gilbert & George.
Τρία μέρη που αγαπάτε να επιστρέφετε και γιατί
Μας αρέσει να επιστρέφουμε σε μέρη που η έμπνευση πυροδοτείται, εκεί όπου ο χρόνος δεν είναι γραμμικός και μας εκτρέπει σε άλλα μονοπάτια.
Τα δαιδαλώδη υπαίθρια παζάρια της Ανατολής, επειδή είναι ζωντανά βιβλία μνήμης, όπου κάθε λογής αντικείμενα αφηγούνται ιστορίες πολιτισμών πέρα από σύνορα, εκεί η αυθεντικότητα υφαίνει ένα συλλογικό υφαντό ετερόκλητων ταυτοτήτων.
Στα μεγάλα μουσεία σύγχρονης τέχνης της Δύσης, όπου τα έργα δεν είναι απλά εκθέματα αλλά λειτουργούν ως ζωντανά εργαστήρια σκέψης.
Το στουντιο μας, το castle of solitude, εκεί όπου οι ιδέες κρυσταλλώνονται, μακριά από τον θόρυβο, εκεί όπου το έργο υπηρετεί μόνο τον εαυτό του.
Μια ιστορία που δεν θα ξεχάσετε ποτέ
Το τραγούδι μιας θιβετιανής υφάντρας σε ένα μικρό χωριό στο Νεπάλ.
Το μουσείο και το έργο που σας έκλεψε την καρδιά
Η Νυχτερινή Περίπολος του Ρέμπραντ στο Rijksmuseum του Άμστερνταμ και τα παλλόμενα αυτοπορτρέτα του Βαν Γκογκ. Καθώς και ολόκληρο το Μουσείο Sergei Parajanov στο Γερεβάν της Αρμενίας, με το εμβληματικό έργο, The Color of Pomegranates (Sayat Nova).
Δώστε μας τον δικό σας ορισμό για την ομορφιά
Ότι φτιάχνεται με αγάπη, γνώση και αργό χρόνο, με την ψυχή, χωρίς την σκέψη της κοινωνίας ή κάποιας ιδιοτέλειας.
Έχεις σχεδιάσει ποτέ κάτι για μια home συλλογή και αν όχι τι θα δημιουργούσατε
Στο παρελθον είχαμε σχεδιάσει κάποια limited edition αντικείμενα, όπως μια σειρά από πορσελάνες για τον εκδοτικό οίκο Ιανός (2010), καθώς και limited edition τσάντες για το Fena Fresh στη Θεσσαλονίκη (2008). Επειδή όμως η λογική του design ορίζεται από τις απαιτήσεις της αγοράς αυτό απέχει εντελώς από την καλλιτεχνική μας πρακτική, που υπηρετεί το ίδιο το έργο ανεξάρτητα από την όποια εμπορική επιτυχία, οπότε η ενασχόληση με το design δεν είναι κάτι που επιδιώκουμε.
Aν σχεδίαζατε κάτι για το TheAuthentics.gr τι θα ήταν αυτό;
Εάν σχεδιάζαμε, θα ήταν κάτι το οποίο θα είχε κάποια οργανική σχέση με την δουλειά μας.
Τι θεωρείται αυθεντικό στις μέρες μας;
Στην εποχή της επιφανειακής κατανάλωσης, η αυθεντικότητα δεν αποτελεί πλέον ζητούμενο. Το αυθεντικό, για εμάς, είναι αυτό που δεν πουλά «εύκολες» εικόνες για μαζική απόλαυση. Αντίθετα, είναι δημιουργία της φαντασίας και της αγάπης: κάτι που γεννιέται σιωπηλά, στην ώρα του, και συνδέεται με τη συγκίνηση αλλά και τη βαθιά σκέψη, αμφισβητεί και στέκεται απέναντι στην έννοια του πολιτισμού ως απλού καταναλωτικού, εφήμερου συμβάντος ή προϊόντος.
The World Awaits You As A Garden
Kalfayan Galleries (Χάρητος 11 , Κολωνάκι, Αθήνα)
Διάρκεια: 15 Ιανουαρίου – 28 Φεβρουαρίου 2026
