Έχεις μια λαμπερή πορεία σαν συγγραφέας και κατάφερες να εδραιωθείς σαν μια ταλαντούχα δημιουργός που διαρκώς μας εκπλήσσει ευχάριστα. Ποια θεωρείς τα πιο καίρια και σημαντικά σου βήματα σ’ αυτή την γοητευτική διαδρομή;
Την απόφαση να αφήσω το βιοπορισμό για τη λογοτεχνία – ήταν ριψοκίνδυνο αλλά δεν γινόταν αλλιώς. Το σώμα μου φώναζε «όχι», το ανοσοποιητικό μου σύστημα απορρυθμιζόταν από τη διαρκή κακοποίηση βαθύτερων επιθυμιών. Ήμουν συνεχώς άρρωστη. Το γράψιμο ήταν για μένα ένα κάλεσμα θρησκευτικής φύσης: δεν ξέρω πώς αλλιώς να το πω, καταλάβαινα ότι θα ζήσω βαθιά δυστυχισμένη αν δεν αφοσιωθώ στη λογοτεχνία.
Ένας σταθμός ήταν για μένα το πρώτο μου μυθιστόρημα «Γιάντες». Κι ένας ακόμη το «Θα ήθελα», μια συλλογή διηγημάτων που διαβαζόταν ως μυθιστόρημα. Κατέληξα στη μορφή αυτή επειδή δεν είχα χρόνο να γράψω ένα γραμμικό μυθιστόρημα ως νέα μητέρα. Έτσι έμαθα στην πράξη ότι το γράψιμο ακολουθεί τους περιορισμούς μας και μεταμορφώνεται καθώς μεταμορφωνόμαστε.
Μια άλλη καθοριστική στιγμή ήταν το «Μπαρόκ» που άνοιξε το δρόμο της αυτομυθοπλασίας (50 διηγήματα μιας γυναίκας από τα 50 ως τη γέννηση της, μια ανάποδη ενηλικίωση μέσω των αναμνήσεων). Αυτό το βιβλίο, το εύρημα με τη συγγραφέα που εκτίθεται μέσω μυθοπλαστικών εξομολογήσεων με οδήγησε στο «Μακρύ ταξίδι της μιας μέσα στην άλλη», που είναι το πιο πρόσφατο μυθιστόρημά μου γυρω από τη μητρότητα και τη θυγατρικότητα. Στην Ελλάδα το είδος της αυτό- μυθοπλασίας θεωρείται βιογραφία ή εξομολόγηση, έχουμε πολύ δρόμο να διανύσουμε ακόμα για να σταθούμε δίπλα στο παράδειγμα της Αννί Ερνώ. Σε όποιον με ρωτάει αν γράφω αληθινές ιστορίες απαντάω πια με την φράση της κόρης μου από μια ανακοίνωση της στο συνέδριο MGSA (Μodern Greek Studies Association): «Η μητέρα μου με γέννησε δύο φορές, την πρώτη ως κόρη της και τη δεύτερη ως χαρακτήρα μυθιστορήματος».
Πως πρωτοανακάλυψες το μικρόβιο της συγγραφής και τι το βοήθησε να γιγαντωθεί στο πέρασμα του χρόνου;
Από μικρή έλεγα ιστορίες στον εαυτό μου ξαπλωμένη στο χαλί του σαλονιού μας για να γιατρευτώ από την πλήξη. Έβρισκα στην επινόηση κάτι βαθιά ερεθιστικό και παρηγορητικό, δεν ήξερα πως να το περιγράψω τότε, αλλά θυμάμαι τον ενθουσιασμό, την άγρια χαρά των ιστοριών που γεννιούνται με τυχαίες εικόνες και συνειρμούς στο μυαλό ενός πεντάχρονου κοριτσιού.
Πως νοιώθεις ότι εξελίσσεται ο τρόπος γραφής σου και πως εσύ η ίδια μέσα από τη διαδικασία αυτή;
Περιμένω πάντα να μου πει το βιβλίο τί ακριβώς χρειάζεται από εμένα, ποια μορφή θέλει να πάρει. Τελευταία ανακάλυψα τα θέλγητρα της «παραγγελίας». Ανέκαθεν έγραφα διηγήματα για ανθολογίες αλλά ποτέ ολόκληρο βιβλίο. Κι όταν με πλησίασε ο Γάλλος εκδότης Francois Saugier για να γράψω μια μυθοπλαστική αφήγηση για την Αθήνα ανακάλυψα ότι ο περιορισμός μπορεί να βοηθάει περισσότερο από την απόλυτη ελευθερία.
Δανείστηκα κλειδιά από σπίτια φίλων που ζουν στο εξωτερικό ή στα προάστια, έμεινα στο Κολωνάκι στο σπίτι της εικαστικού Σοφίας Κολοκούρη, στο σπίτι της Αλεξάνδρας Κ στην Κυψέλη, στη γκαλερί της Ρεβέκκας Καμχή στο Μεταξουργείο, στο ξενοδοχείο Mona στου Ψυρρή, σε ένα υπέροχο νεοκλασικό διαμέρισμα της Πλάκας. Ήταν ασυναγώνιστη αστική εμπειρία- ζούσα σαν τουρίστρια στην ίδια μου την πόλη και ακολουθούσα το ρυθμό ζωής κάθε γειτονιάς.
Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει πρώτα στα Γαλλικά τον Μάιο. Κι ανυπομονώ για την ελληνική του κυκλοφορία αμέσως μετά.
Eίχα διαβάσει πριν καιρό την κουβέντα σου με την Αλεξάνδρα Κ στην ελληνική Vogue. Δυο έξυπνες γυναίκες σε ένα εύστροφο λεκτικό ping pong. Σε εμπνέει να συναντάς έξυπνους ανθρώπους και πως γεννιέται η πρώτη ιδέα για να γράψεις ένα βιβλίο;
Μου αρέσει να συναναστρέφομαι νεότερους ανθρώπους, να αντιλαμβάνομαι τον κόσμο μέσα από τις εμπειρίες τους. Είναι ο μόνος τρόπος να μη γερνάει το μυαλό, να μην επιδιώκει την προσκόλληση στο γνωστό. Επίσης με γοητεύει το χιούμορ. Τις προάλλες έκανα μια μικρή επέμβαση στο μάτι και ο νεαρός νοσηλευτής είχε τόσο πηγαίο χιούμορ που με έκανε να ξεχάσω τι θα συμβεί στο χειρουργικό κρεβάτι. Ζω γι αυτές τις τυχαίες συναντήσεις με ανθρώπους που περνούν και σου αφήνουν ένα κομμάτι του εαυτού τους, μια φράση, μια ανάμνηση χωρίς να ζητούν αντάλλαγμα, υπάρχοντας απλώς.
Συμφωνείς με την σύγχρονη γυναικεία αγωνία να αποδείξει η σημερινή γυναίκα το αυτονόητο, ότι μπορεί να καταφέρει τα πάντα;
Δεν είναι αυτονόητο. Πιστεύω πως κανείς δεν μπορεί να καταφέρει τα πάντα και ότι αυτή η αγωνία μας τρώει τη ζωή, ανεξαρτήτως φύλου. Μακριά από την τελειομανία και την ανάγκη ελέγχου υπάρχουν σπάνιες χαρές τις οποίες μόλις τώρα αρχίζω να ανακαλύπτω. Δεν είναι new age να ζεις στο παρόν. Είναι το μόνο που έχουμε στα χέρια μας.
Τι έχει κερδίσει και τι έχει χάσει η γυναίκα του σήμερα;
Έχει κερδίσει αυτοεπίγνωση, έχει χάσει την αθωότητά της. Όλη αυτή η επιτέλεση θηλυκότητας με την οποία μεγαλώσαμε ήταν εμπόδιο και χάσιμο χρόνου. Αν δεις τον τρόπο που ζήσαμε, από το σημερινό σημείο θέασης, το παρελθόν είναι τρομερά μελαγχολικό: καλά κορίτσια που δεν αντιμιλούν και χαμογελούν ευγενικά την ώρα που τα κακά αγόρια επιβάλλονται. Δεν καταλαβαίναμε τι μας συνέβαινε, είχαμε απλώς την αίσθηση ότι κάτι δεν πάει καλά, ότι ζούμε για το ανδρικό βλέμμα λες και παίζαμε σε μια ταινία της nouvelle vague. Ακόμη και όλα αυτά που θεωρούσαμε νεωτερικά τότε (ο κινηματογράφος, η λογοτεχνία, η μουσική) έβαζαν τη γυναίκα στο μικροσκόπιο μιας αέναης φαντασίωσης: κι εμείς περήφανες -επειδή εκπροσωπούσαμε το ωραίο ή το μοιραίο- υιοθετούσαμε μοντέλα συμπεριφοράς που ανταποκρίνονταν στο φαντασιακό των ανδρών.
Πως προσεγγίζεις τη γενιά της κόρης σου και ποιο θεωρείς το δυνατό της σημείο σε σχέση με τη δική μας γενιά;
Μας έκαναν εντατικά μαθήματα αυτοδιάθεσης. Έφεραν στο λεξιλόγιό μας λέξεις όπως «γυναικοκτονία» για τα εγκλήματα που στη δική μου γενιά περιγράφονταν ως «εγκλήματα πάθους». Οι λέξεις ξαναφτιάχνουν την πραγματικότητα και τα τελευταία χρόνια συνειδητοποιήσαμε ότι η πραγματικότητα είναι τρομερά επώδυνη: το κορίτσι έχει μάθει να συναινεί στην κοινωνική του κακοποίηση απλώς και μόνο εξαιτίας του φύλου του. Ποια είπε πως αν οι άντρες μπορούσαν να κάνουν παιδιά, το χάπι της άμβλωσης θα μοιραζόταν στα περίπτερα; Αυτή η φράση τα λέει όλα. Ζούμε ακόμη στη θεωρία των ειδών του Δαρβίνου. Εχουμε πάρα πολύ δρόμο μπροστά μας.
Τι συμβουλή θα έδινες στην κόρη σου που θα ήθελες κι εσύ να είχες ακούσει στην ηλικία της;
Θα της έλεγα να τιθασεύσει το φόβο όσο μπορεί, να ζήσει τη ζωή της όπως θέλει εκείνη, όχι οι άλλοι.
Έχοντας ήδη πατήσει το 60 τι εχεις να δηλώσεις για αυτο το νέο σκαλοπάτι στη ζωή σου
Φοβόμουν τα εξήντα αλλά μια αμερικανίδα φίλη μου με προετοίμασε λέγοντας πως στα εξήντα ένα θα είμαστε sexy one κι αυτό που εννοούσε είναι πως ο ερωτισμός δεν συνδέεται με το βλέμμα του άλλου αλλά με το δικό μας βλέμμα, είναι η ερωτική κατάφαση στη ζωή. Είναι αυτό που έλεγε και η σπουδαία Audre Lorde για τις χρήσεις του ερωτικού: ερωτισμός είναι ο τρόπος που κοιτάζεις τον κόσμο.
Ποια δώρα σου έχει χαρίσει η ωριμότητα. Ποια σοφία θα ήθελες να μεταφέρεις στις νεότερες γενιές
Μια πρωτοφανή ηρεμία. Δεν βιάζομαι πια όσο παλιά, η μέρα, κάθε μέρα, φέρνει τα δώρα της. Όσο μικραίνει θεωρητικά η απόσταση από το θάνατο τόσο μεγαλώνει η όρεξη για ζωή.
Με αφορμή το τελευταίο σου βιβλίο, τι είναι αυτό που περισσότερο αγαπάς στη σύνδεση μητέρας κόρης, ποιο είναι το δικό σου απόσταγμα από τη σχέση με τη μητέρα σου και τι έμαθες από αυτή.
Από την κόρη μου έμαθα πώς να επιτρέπω στο εαυτό μου να βιώνει το δυσβάσταχτο χωρίς να ψάχνω αμέσως για παρηγοριά. Από τη μητέρα μου έμαθα πως κάθε γυναίκα είναι διαφορετική- κι αυτή είναι μια μορφή ελευθερίας.
Το παλιότερο βιβλίο σου “Γιατί σκότωσα την καλύτερη μου φίλη” έχοντας ήδη κυκλοφορήσει σε πολλές άλλες γλώσσες, τώρα επανεκδίδεται στην Ελλάδα αλλά και στα Ολλανδικά, Τουρκικά και Αρμενικά. Μίλησέ μας γι αυτή την ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα συγκυρία.
Έγραψα αυτό το βιβλίο το 2002, στη διάρκεια της εγκυμοσύνης μου. Είναι ένα μυθιστόρημα γύρω από τη γυναικεία φιλία ως συναισθηματική αγωγή. Μεταφράστηκε πρώτα στην Αμερική κι όπως συμβαίνει συχνά οι ευρωπαίοι εκδότες διάβασαν αυτή τη μετάφραση και αγόρασαν τα δικαιώματα στην Πολωνία, τη Γερμανία, τη Σλοβενία αλλά ακόμη και στην Αίγυπτο. Μερικές φορές δεν ξέρω κι εγώ πώς πολλαπλασιάζονται οι μεταφράσεις. Το χρωστώ κυρίως στις αφοσιωμένες μεταφράστριές μου. Χαίρομαι πολύ που επανεκδίδεται το μυθιστόρημα από τον Πατάκη, επειδή τώρα αποκτά την ιστορικότητα του: εκτυλίσσεται στα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης και η δράση του φτάνει ως τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004. Νομίζω ότι μπορεί να διαβαστεί πολύ διαφορετικά σήμερα, κυρίως από τη νέα γενιά.
Πες μας μια ιστορία που δεν θα ξεχάσεις ποτέ
Χθες άκουσα για ένα αγοράκι που διάβασε την ιστορία ενός κλωσόπουλου και παράταξε τα αυγά που βρήκε στην κουζίνα του σπιτιού του- κάθησε πάνω τους για να τα κλωσήσει. Είναι μια τρομερή ιστορία που διαπερνά τα φύλα και τους ρόλους και εξηγεί στην πράξη τι σημαίνει άρση της δυσπιστίας όταν διαβάζουμε.
Μίλησε μας για τα workshops που έκανες και τι άλλο μπορεί να ετοιμάζεις
Τα μαθήματα δημιουργικής γραφής είναι η γείωση της συγγραφικής πράξης για μένα. Ενας τρόπος να βάζω σε σειρά όσα μαθαίνω γράφοντας- μιλάω για τα σφάλματα, τους κανόνες και το σπάσιμο των κανόνων, την αφηγηματικότητα. Και σχηματίζεται ένας κύκλος νέων συγγραφέων, μια υποστηρικτική κοινότητα που την έχουμε ανάγκη, επειδή το γράψιμο έχει πολλή μοναξιά.
Φέτος διδάσκω μυθιστόρημα στον Ιανό όπως πάντα, https://www.ianos-seminaria.gr/el/market/product/678 .
Επίσης προετοιμάζω τα καλοκαιρινά μου σεμινάρια σε ένα νησί- έκπληξη.
Και τα τελευταία χρόνια διδάσκω Αμερικανούς φοιτητές στο «writing workshops in Greece» https://writingworkshopsingreece.com/workshops μαζί με μια ομάδα πολύ αγαπημένων πεζογράφων και ποιητών από τις ΗΠΑ.
Ποιο θα ήταν ένα dream project για σένα
Μια βιβλιοθήκη που να διπλώνει και να ξεδιπλώνει για να χωράνε όλα τα βιβλία μου
Τρία μέρη που αγαπάς να επιστρέφεις και γιατί
Το Παρίσι επειδή είναι η κάψουλα όλων των νεανικών μου ονείρων.
Η Ισλανδία επειδή αντιπροσωπεύει για μένα τον απόλυτο εξωτισμό.
Το Σικάγο για την αρχιτεκτονική του.
Δώσε μας τον δικό σου ορισμό για την ομορφιά
Όμορφο είναι αυτό που δημιουργεί μια αναπάντεχη εγρήγορση των αισθήσεων
Τι θεωρείς αυθεντικό στις μέρες μας;
Αυτό που δεν χρειάζεται εξηγήσεις ή δικαιολογία
