Πόσο σημαντική για εσάς είναι η καλλιτεχνική σας συνεύρεση
Μαρία + Κατερίνα : Κάθε πρότζεκτ έχει τη δική του ψυχή και, εφόσον το έχεις υπηρετήσει πραγματικά, αποκτά κυρίαρχη θέση στην πορεία σου. Αυτό που θεωρούμε προνόμιο δεν είναι κάποια συγκεκριμένη έκθεση, αλλά η εμπιστοσύνη ανθρώπων που έχουν κάτι ουσιαστικό να πουν, και ευτυχώς έχουμε την τύχη να συνεργαζόμαστε.
Μια ωραία σύμπραξη δύο γυναικών και μια νέα έκθεση που η έννοια της αγγίζει την αιωνιότητα. Ποια ήταν η ιδέα αυτής της έκθεσης και πως υλοποιήθηκε με τέτοιο πρωτοποριακό και ανατρεπτικό τρόπο
Μαρία + Κατερίνα : Η ιδέα της έκθεσης προέκυψε πολύ οργανικά. Και οι δύο μελετούμε εδώ και χρόνια τη γεωλογία, τη μυθολογία και την ιστορία των Κυθήρων, οπότε το Studio per l’Εternità ήρθε ως μια φυσική συνέχεια αυτής της έρευνας. Η έκθεση δεν αναφέρεται τόσο στην αιωνιότητα ως θέμα, όσο σε ένα σημείο προς το οποίο προσανατολιζόμαστε χωρίς να μπορούμε ποτέ να το φτάσουμε. Σε αυτό το πλαίσιο, μας ενδιέφερε ιδιαίτερα η έννοια του θραύσματος. Όχι ως κάτι ελλιπές, αλλά ως κάτι ανοιχτό – μια μορφή που δεν κλείνει σε μία οριστική ολοκλήρωση και παραμένει διαθέσιμη σε νέες αναγνώσεις και νέες εγγραφές.
Είχαμε ήδη μελετήσει τη συλλογή του Αρχαιολογικού Μουσείου Κυθήρων και είχαμε επιλέξει τις προθήκες στις οποίες θέλαμε να ενταχθούν τα έργα. Όταν τελικά τα τοποθετήσαμε, η διαδικασία είχε κάτι σχεδόν τελετουργικό. Η συνάντηση ανάμεσα στα έργα και τα αρχαιολογικά αντικείμενα ήταν ταυτόχρονα απρόσμενη και απόλυτα φυσική.
Για πρώτη φορά εκτίθενται έργα σύγχρονης τέχνης πλάι πλάι με τα αρχαιολογικά ευρήματα. Πόσο εύκολο ήταν κάτι τέτοιο και πως διευθετήθηκε το επιτυχημένο αποτέλεσμα
Μαρία + Κατερίνα : Η αλήθεια είναι ότι σταθήκαμε πολύ τυχερές. Όταν συναντηθήκαμε με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πειραιώς και Νήσων για να παρουσιάσουμε την ιδέα, μάθαμε ότι το μουσείο συμπλήρωνε φέτος δέκα χρόνια από την επαναλειτουργία του και ότι ήδη συζητούσαν πώς θα μπορούσαν να σηματοδοτήσουν αυτή την επέτειο. Η σύμπτωση ήταν τόσο ακριβής, που όλοι τη βρήκαμε σχεδόν μεταφυσική! Και κάπως έτσι, η έκθεση βρήκε τον χώρο και τη στιγμή της.
Πως επιλέχθηκαν τα Κϋθηρα και πόσο σημαντικό είναι οι πολιτιστικοί χώροι στα νησιά μας να γίνονται πόλοι έλξης για τους επισκέπτες
Μαρία + Κατερίνα: Τα Κύθηρα είναι ο τόπος καταγωγής και των δύο μας και, με έναν τρόπο, το κοινό σημείο αφετηρίας μας. Γι’ αυτό και το Αρχαιολογικό Μουσείο δεν το αντιλαμβανόμαστε απλώς ως έναν χώρο έκθεσης αρχαιοτήτων, αλλά ως ένα μικρό κομμάτι της συλλογικής μνήμης του νησιού.
Βρίσκεται στην είσοδο της Χώρας, σε έναν χώρο μικρό σε μέγεθος αλλά ιδιαίτερα φορτισμένο σε σημασία. Κι όμως, όπως συμβαίνει συχνά με ό,τι βρίσκεται πολύ κοντά μας, μπορεί να γίνει σχεδόν αόρατο στην καθημερινότητά μας.
Για εμάς ήταν σημαντικό η έκθεση να απευθυνθεί όχι μόνο στους επισκέπτες και στους τουρίστες, αλλά και στους ίδιους τους κατοίκους. Ιδίως επειδή πολλοί ντόπιοι δεν είχαν επισκεφθεί ποτέ το μουσείο. Θέλαμε, λοιπόν, να δημιουργηθεί μια αφορμή για να ξαναδούν έναν χώρο που είναι μέρος της δικής τους ιστορίας, αλλά ίσως μέχρι τότε να παρέμενε έξω από την καθημερινή τους ζωή.
Ποιο είναι το πιο σημαντικό απόσταγμα αυτής της έκθεσης
Μαρία + Κατερίνα: Για εμάς, η έκθεση ήταν κυρίως μια αφορμή να ενεργοποιηθεί ξανά το μουσείο. Δουλέψαμε πολύ κοντά με τους αρχαιολόγους, γνωριστήκαμε καλύτερα, ανοίξαμε συζητήσεις και δημιουργήθηκαν σχέσεις που ξεπέρασαν την ίδια την έκθεση.
Ανοίξαμε και την αυλή του μουσείου, μετά από χρόνια, και ξαφνικά ένας χώρος που ήταν σιωπηλός άρχισε να αποκτά ζωή. Περνούσες από την είσοδο της Χώρας και έβλεπες το μουσείο ζωντανό. Ίσως αυτό είναι τελικά το πιο όμορφο κομμάτι, ότι το μουσείο επέστρεψε στην καθημερινή ζωή του τόπου.
Η σύνδεση των εκθεμάτων έχει μια ιδιαίτερη ευγένεια, ευαισθησία και τραχύτητα μαζί, νοσταλγία και ένα βλέμμα στο μέλλον, αντιθέσεις που γοητεύουν και γίνονται τροφή για σκέψη. Τι ακουμπά την ψυχή σας περισσότερο;
Μαρία + Κατερίνα: Είναι ένας συνδυασμός όλων αυτών. Μια νοσταλγία για κάτι που δεν γνωρίζουμε, αλλά αισθανόμαστε ότι πάντα λαχταράμε. Ένας διαρκής στοχασμός για τον χρόνο και το μέλλον, μέσα από ίχνη και θραύσματα που προσπαθούμε να ενώσουμε, να φανταστούμε και να συμπληρώσουμε με το αόρατο. Και, ταυτόχρονα, η αίσθηση ενός μυστικού – κάτι που παραμένει κρυμμένο, υπαινικτικό, που δεν αποκαλύπτεται ποτέ ολοκληρωτικά, αλλά μας καλεί διαρκώς να το αναζητήσουμε..
Κατερίνα, πως η Θάλασσα επηρεάζει το έργο σας και με ποιον τρόπο γίνεται το κεντρικό στοιχείο των εκθεμάτων
Η θάλασσα με ενδιαφέρει ως σύμβολο. Είναι κάτι άχρονο, υπήρχε πριν από εμάς και θα συνεχίσει να υπάρχει μετά από εμάς, ενώ ταυτόχρονα βρίσκεται σε μια αδιάκοπη κίνηση και μεταβολή. Αυτή η αντίφαση ανάμεσα στο άχρονο και το διαρκώς μεταβαλλόμενο, με γοητεύει και επανέρχεται συχνά στη δουλειά μου. Για μένα, η θάλασσα είναι ίσως μια από τις πιο καθαρές εικόνες της αιωνιότητας, όχι επειδή παραμένει ίδια , αλλά ακριβώς επειδή μεταμορφώνεται αδιάκοπα.
Ποια είναι τα υλικά με τα οποία αγαπάς να πειραματίζεσαι και πως κατέληξες σ’ αυτά
Κατερίνα : Δουλεύω με διαφορετικά υλικά, από το μάρμαρο, την πέτρα και το μέταλλο μέχρι το plexiglass και το latex. Δεν έχω νιώσει ποτέ την ανάγκη να αφοσιωθώ εξ ολοκλήρου σε ένα μόνο υλικό, αντίθετα η αναζήτηση του κατάλληλου υλικού είναι μέρος της ίδιας της έρευνας.
Κάθε έργο μπορεί να φέρει μαζί του ένα νέο μέσο, μια διαφορετική τεχνική ή διαδικασία, και αυτή η εναλλαγή είναι κάτι που με ενδιαφέρει ιδιαίτερα. Το υλικό δεν έρχεται να υπηρετήσει την ιδέα, αλλά συμμετέχει ουσιαστικά στη διαμόρφωση της.
Τι σου έχει προσφέρει η ωριμότητα σε σχέση με το έργο σου
Κατερίνα : Ίσως την υπομονή απέναντι στη διαδικασία. Κάποιες ιδέες χρειάζονται χρόνο για να ωριμάσουν και δεν είναι απαραίτητο να βρίσκουν αμέσως τη μορφή τους.
Ποιες θεωρείς τις σημαντικότερες στιγμές στη διαδρομή σου
Κατερίνα : Υπάρχουν στιγμές που κρατώ μέσα μου και αποκτούν με το χρόνο μια ιδιαίτερη σημασία. Μία από αυτές ήταν όταν τα έργα μου βρέθηκαν στο Λούβρο, ανάμεσα σε αντικείμενα που έχουν διασχίσει αιώνες, μια εμπειρία που συναντώ ξανά σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο Κυθήρων. Με συγκινεί βαθιά αυτή η δυνατότητα ενός έργου που δημιουργείται στο παρόν να βρεθεί, έστω και για λίγο, σε εναν διάλογο με τον χρόνο.
Τι ακολουθεί στα άμεσα σχέδιά σου
Κατερίνα: Αυτή την περίοδο έχω επικεντρωθεί πλήρως στη μελέτη και την προετοιμασία ενός νέου, αρκετά πειραματικού πρότζεκτ, που αποτελεί κάτι διαφορετικό από όσα έχω κάνει μέχρι τώρα.
Η φιλοσοφία σας σε σχέση με το πως αντιμετωπίζετε την Τέχνη πως εξελίχθηκε με τον χρόνο και τι θεωρείτε πως αποκτά ιδιαίτερη αξία σήμερα
Μαρία : Με τα χρόνια κατάλαβα ότι η Τέχνη δεν χρειάζεται να δίνει απαντήσεις, χρειάζεται να ανοίγει ρωγμές. Σε μια εποχή υπερπαραγωγής εικόνων, αξίζει αυτό που έχει προσωπικότητα, ρίσκο και αλήθεια – κάτι που δεν εξαντλείται με την πρώτη ματιά.
Κατερίνα : Αυτό που αναζητώ όλο και περισσότερο στην τέχνη είναι αυτό που δεν εξηγείται ευκολα. Μια συγκίνηση σχεδόν σωματική, που μπορεί να σε ταράξει χωρίς να ξέρεις ακριβώς γιατί. Για εμένα εκεί βρίσκεται σήμερα η πραγματική του αξία, σε αυτό που παίρνεις μαζί σου.
Είναι η Τέχνη και η δημιουργία γενικότερα ένας δρόμος για να γινόμαστε καλύτεροι άνθρωποι;
Μαρία : Ναι, αλλά όχι επειδή η τέχνη λειτουργεί σαν ηθικό φάρμακο. Η μεγάλη της δύναμη είναι ότι μπορεί να μας κάνει να βλέπουμε αλλιώς, να γινόμαστε λιγότερο βέβαιοι για τον εαυτό μας – και ίσως αυτό να είναι πιο σημαντικό. Ένα αληθινό έργο τέχνης, μας ταράζει, μας κάνει να σταματήσουμε και να κοιτάξουμε ξανά αυτό που θεωρούσαμε δεδομένο. Αν η τέχνη λοιπόν μπορεί να μας κάνει καλύτερους, είναι επειδή πρώτα μας κάνει πιο ευάλωτους απέναντι στην αλήθεια, στους άλλους και στον ίδιο μας τον εαυτό.
Τι αγαπάς και τι όχι στον χώρο που κινείσαι
Μαρία : Αγαπώ την περιέργεια, την αμφιβολία και τους ανθρώπους που τολμούν να αποτύχουν – όταν ένας καλλιτέχνης δεν προσπαθεί να αποδείξει κάτι, αλλά πραγματικά ψάχνει. Δεν αγαπώ την πόζα, την αυτοαναφορικότητα και την υπερβολική σοβαροφάνεια – όταν η Τέχνη γίνεται περισσότερο τρόπος να επιβεβαιωθεί ένα σύστημα παρά ανάγκη για έκφραση.
Κατερίνα : Αγαπώ τους ανθρώπους και τις ιδέες, τις συζητήσεις και τις ανησυχίες που γεννούν κάτι καινούριο. Δεν αγαπώ τους κλειστούς κύκλους, τα λόμπι και τη λογική των δημοσίων σχέσεων.
Τρία μέρη που αγαπάς να επιστρέφεις και γιατί
Μαρία : Στα Κύθηρα για το μυστικό, στην Ινδία για την αποκάλυψη και στην κρύπτη μου για την δημιουργία.
Κατερίνα : Ανατολικά, κάτω από τον αρμυρίκι, δίπλα στα κρινάκια γιατί εκεί γεννιούνται οι ιδέες.
Δυτικά, στο δρόμο με το κοκκινόχωμα, μπροστα στον ορίζοντα γιατί εκεί αδειάζει ο νους και στο ‘σπίτι’ γιατί εκεί ξαναγεμίζω.
Δώσε μας τον δικό σου ορισμό για την ομορφιά
Μαρία : Ομορφιά είναι αυτό που σε έλκει χωρίς να μπορείς να εξηγήσεις γιατί.
Κατερίνα : Ομορφιά είναι μια βαθιά αίσθηση γαλήνης.
Τι θεωρείς αυθεντικό στις μέρες μας
Μαρία : Να υπάρχεις χωρίς να κατασκευάζεις διαρκώς την εικόνα σου. Να αφήνεις τα πράγματα να είναι, χωρίς να χρειάζεται να αποδείξεις ότι είναι κάτι.
Κατερίνα : ‘Ο,τι δεν προσπαθεί να αποδείξει τι είναι. Αυτό που γεννιέται από μια πραγματική ανάγκη και παραμένει πιστό στην ουσία του ακόμη και όταν κανείς δεν το κοιτάζει.
Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Πειραιώς και Νήσων γιορτάζει τα δέκα χρόνια επαναλειτουργίας του Αρχαιολογικού Μουσείου Κυθήρων με την παρουσίασης της εικαστικής έκθεσης «Studio Per L’Eternità» της Κατερίνας Χάρου, σε επιμέλεια της Μαρίας Κασιμάτη Τσούτσια.
Η έκθεση αποτελεί μία ιδιαίτερα συμβολική στιγμή στην ιστορία του θεσμού καθώς για πρώτη φορά έργα σύγχρονης τέχνης συνυπάρχουν με τα αρχαιολογικά ευρήματα μέσα στις προθήκες του Μουσείου. Με αυτό το τρόπο οι προθήκες μετατρέπονται σε τόπους διαλόγου και αναστοχασμού, όπου η μουσειακή αφήγηση παύει να οργανώνεται αποκλειστικά μέσω μιας γραμμικής ιστορικής ακολουθίας. Τα έργα λειτουργούν ως ενεργειακοί αγωγοί ανάμεσα σε διαφορετικές χρονικότητες, επαναφέροντας στα αρχαιολογικά ευρήματα τη δυνατότητα να βιώνονται όχι μόνο ως τεκμήρια ενός παρελθόντος πολιτισμού αλλά και ως φορείς μιας διαρκούς, σχεδόν ιερής παρουσίας που διαπερνά τους αιώνες.
Κεντρικό θέμα της εικαστικής έκθεσης αποτελεί η σειρά έργων Θάλασσα, η οποία γεννήθηκε από την έρευνα της καλλιτέχνιδας γύρω από το υδάτινο στοιχείο ως τόπο μνήμης, μετάβασης και μεταμόρφωσης. Αποτελεί το απόσταγμα μιας πολυετούς διεπιστημονικής έρευνας γύρω από τη γεωλογία, τη μυθολογία και τις ιστορικές διαστρωματώσεις του νησιού. Καρπός μιας συστηματικής επιτόπιας μελέτης και μιας βαθιάς βιωματικής σχέσης με το φυσικό και πολιτισμικό τοπίο των Κυθήρων, η έκθεση διαμορφώνεται ως ένα πεδίο συνάντησης ανάμεσα στην αρχαιολογία και τη σύγχρονη καλλιτεχνική σκέψη, ανάμεσα στο ίχνος και τη μνήμη, την ύλη και τη διάρκεια.
Η σειρά παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο πλαίσιο της ομαδικής έκθεσης HORS-LES-MURS – Coup d’éclats στο Μουσείο του Λούβρου το 2022, υπό την αιγίδα της École des Beaux-Arts de Paris.
Studio per l’eternità
Υπάρχουν τίτλοι που ονομάζουν ένα έργο και τίτλοι που το μεταθέτουν.
Studio per l’eternità ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.
Το studio δεν είναι η προετοιμασία ενός έργου. Είναι η άρνησή του να θεωρηθεί οριστικό. Δεν περιγράφει μια κατάσταση αλλά μια συνθήκη: τη μορφή τη στιγμή που παραμένει ακόμη ανοιχτή.
Η λέξη per είναι εκείνη που διαταράσσει την ισορροπία του τίτλου.
Δεν δηλώνει κατοχή ούτε ταύτιση. Δηλώνει κατεύθυνση.
Ένα έργο προς κάτι που δεν μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο.
Η αιωνιότητα, επομένως, δεν είναι το θέμα της έκθεσης.
Είναι το σημείο προς το οποίο προσανατολίζεται χωρίς να το φθάνει.
Το μάρμαρο γνωρίζει ήδη αυτή την κίνηση. Πριν υπάρξει γλυπτό, υπήρξε γεωλογικός μετασχηματισμός. Πριν γίνει αρχαιολογικό εύρημα, υπήρξε ύλη.
Η ιστορία δεν αντικατέστησε αυτές τις καταστάσεις, απλώς προστέθηκε σε αυτές.
Τα στιγμιότυπα οθόνης λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο.
Δεν επικαλύπτουν την πέτρα ούτε την ερμηνεύουν.
Αφήνουν ένα ακόμη ίχνος πάνω σε μια επιφάνεια που δεν υπήρξε ποτέ κενή.
Ίσως το θραύσμα να είναι η μόνη μορφή που μπορεί να κινηθεί προς την αιωνιότητα.
Όχι επειδή είναι ατελές, αλλά επειδή αρνείται να ταυτιστεί με μία μόνο ολοκλήρωση. Κάθε θραύσμα παραμένει διαθέσιμο σε μια επόμενη εγγραφή.
Το Studio per l’eternità δεν προτείνει μια εικόνα της διάρκειας.
Προτείνει μια διαφορετική οικονομία της ύλης, όπου η πέτρα δεν αποτελεί πλέον το υπόστρωμα της εικόνας αλλά τον χρόνο μέσα στον οποίο η εικόνα εμφανίζεται, παραμένει και τελικά υποχωρεί.
Ίσως η αιωνιότητα να μην είναι ποτέ αυτό που βλέπουμε.
Ίσως να είναι εκείνο που καθιστά κάθε εικόνα προσωρινή.
Μαρία Κασιμάτη Τσούτσια
Αρχαιολογικό Μουσείο Κυθήρων
Εικαστική Έκθεση «STUDIO PER L’ETERNITA»
Διάρκεια έκθεσης: 19 Ιουλίου – 24 Σεπτεμβρίου, 2026
