Η δεύτερη συνάντηση των Σελιδοδεικτών έγινε την πρώτη Κυριακή του Νοεμβρίου, στις έξι το απόγευμα, με καφέ αυτή τη φορά και με πλήρη απαρτία. Ο Άγγελος, που είχε λείψει από την πρώτη μας συνάντηση, ήρθε και έτσι βρεθήκαμε και οι δώδεκα γύρω από το τραπέζι: τέσσερις άνδρες και οκτώ γυναίκες.

Το βιβλίο που στάθηκε αφορμή για τη συνάντησή μας ήταν το Επί σκοπώ πλουτισμού της Ελισάβετ Χρονοπούλου.

Λίγα λόγια για την πλοκή, όπως παρουσιάζεται στο οπισθόφυλλο: Ένα τηλεφώνημα από ένα δημόσιο νοσοκομείο, ένας άγνωστος νεκρός, μια διαθήκη, μια απροσδόκητη κληρονομιά και ένα γράμμα που φέρνει στο φως μια παλιά ιστορία. Μια από εκείνες τις μικρές ιστορίες που η μεγάλη Ιστορία δεν κατέγραψε ποτέ. Ένα έγκλημα που έμεινε ατιμώρητο, μια πληγή που δεν έκλεισε και μια εξέγερση απέναντι στο άδικο που ακολούθησε το σκοτεινό μονοπάτι της αυτοδικίας.

Ο αφηγητής, ογδόντα χρόνια αργότερα, έρχεται αντιμέτωπος με ένα παρελθόν που αγνοούσε, αλλά του οποίου υπήρξε πάντοτε κληρονόμος. Γιατί όσα συνέβησαν δεν παύουν να έχουν συμβεί μόνο και μόνο επειδή εμείς δεν τα γνωρίζουμε.

Αυτή ακριβώς η ιδέα, της κληρονομιάς της μνήμης, βρέθηκε στο επίκεντρο της συζήτησής μας.

Μιλήσαμε πολύ για τα οικογενειακά μυστικά, αυτά που λίγο πολύ κρύβει κάθε οικογένεια, αλλά και για την περίοδο 1943-1945, μια εποχή που, όπως πολύ εύστοχα παρατήρησε ο Άγγελος, παραμένει κάπως θολή ως προς το τι έκανε ο καθένας και γιατί. Ο Κώστας μοιράστηκε μαζί μας πολύ ενδιαφέρουσες ιστορίες από τη δική του οικογένεια, που συνομιλούσαν άμεσα με τα γεγονότα του βιβλίου. Ο Ηλίας συμφώνησε ότι το μυθιστόρημα τον άγγιξε ιδιαίτερα, καθώς του μίλησε προσωπικά τόσο για την ιστορία της χώρας όσο και για την ιστορία της οικογένειάς του.

Ο Άγγελος μας ενημέρωσε ότι το βιβλίο έχει ήδη σημειώσει πολύ καλές πωλήσεις στην ελληνική αγορά, χωρίς ιδιαίτερη διαφημιστική προώθηση, κυρίως από στόμα σε στόμα. Και, κρίνοντας από τη δική μας παρέα, μάλλον όχι άδικα: το βιβλίο ενθουσίασε και τους δώδεκα.

 


Οι δύο νομικοί της παρέας μας, ένας δικαστής και μία δικηγόρος, στάθηκαν ιδιαίτερα στις καταθέσεις που παρεμβάλλονται στην αφήγηση. Εκτίμησαν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν ως αφηγηματικό εύρημα, δίνοντας ζωντάνια και μια επιπλέον διάσταση στην ιστορία. Επισήμαναν, μάλιστα, ότι μια ανάλογη υπόθεση θα μπορούσε να εκτυλιχθεί ακόμη και σήμερα, με τις μαρτυρίες και τις διαφορετικές εκδοχές των γεγονότων να επηρεάζουν την κρίση ενός δικαστηρίου.

Μας απασχόλησε επίσης το πόσα πράγματα έγιναν τότε με πρόσχημα την ιδεολογία, ενώ στην πραγματικότητα το κίνητρο ήταν πολύ πιο πεζό: το προσωπικό, οικονομικό κέρδος. Η Κατερίνα έφερε ως σύγχρονο παράδειγμα τον Τραμπ, προκαλώντας την άμεση συμφωνία της παρέας. Ίσως τελικά ο τίτλος του βιβλίου να είναι πολύ πιο διαχρονικός απ’ όσο θα θέλαμε.

Ο Δημήτρης, ως συγγραφέας, εκτίμησε ιδιαίτερα την αφηγηματική τεχνική της Χρονοπούλου. Στάθηκε στον τρόπο με τον οποίο ξετυλίγει την ιστορία της, σχεδόν σαν να μας έχει συγκεντρώσει όλους γύρω της για να μας αφηγηθεί κάτι που συνέβη πραγματικά. Και η Χριστίνα ως δασκάλα δημιουργικής γραφής εκτίμησε την διακειμενικότητα του βιβλίου, που όμως καθόλου δεν έμοιαζε βγαλμένο από φασόν σεμινάριο δημιουργικής γραφής.

Μεγάλο μέρος της συζήτησης αφιερώθηκε στη γιαγιά του ήρωα. Στα κίνητρά της, στις επιλογές της, στο κατά πόσο μπορούμε να τη δικαιώσουμε ή έστω να την κατανοήσουμε, αλλά και στο πόσο ολοκληρωμένα είναι γραμμένος ο χαρακτήρας της. Μας απασχόλησε και η έκταση του μυθιστορήματος. Η Λίνα δήλωσε ότι θα ήθελε περισσότερο, ότι το βιβλίο τής άφησε μια αίσθηση ανικανοποίητου, σαν να υπήρχαν ακόμη πλευρές της ιστορίας που άξιζε να διερευνηθούν.

Η Κατερίνα έκανε μια παρατήρηση με την οποία συμφωνήσαμε όλοι: ο Σαλίκας δεν είχε ξεπεράσει ποτέ τον θάνατο της αδελφής του. Κληροδοτώντας την περιουσία του στον αφηγητή, του κληροδοτούσε ταυτόχρονα και τη μνήμη της. Μια μνήμη που ο ίδιος κουβαλούσε για ολόκληρη τη ζωή του και που, με αυτόν τον τρόπο, αρνούνταν να αφήσει να χαθεί.

Σταθήκαμε, τέλος, στο εξαιρετικό επίμετρο του ιστορικού Μενέλαου Χαραλαμπίδη, ο οποίος θέτει ένα ερώτημα που ξεπερνά κατά πολύ τα όρια του συγκεκριμένου μυθιστορήματος: με τι υλικά οικοδομήθηκαν η Μεταπολίτευση και η σύγχρονη Ελλάδα; Πόσα αποσιωπήθηκαν, πόσα ξεχάστηκαν και πόσα εξακολουθούν να καθορίζουν το παρόν μας;

Μάλιστα, σκεφτήκαμε να πάμε όλοι μαζί να τον ακούσουμε στο Μέγαρο Μουσικής, όπου πρόκειται να μιλήσει για το βιβλίο του και για ζητήματα που συνδέονται άμεσα με τη θεματολογία του Επί σκοπώ πλουτισμού.

Tελειώνοντας, σύσσωμοι οι Σελιδοδείκτες συμφώνησαν ότι λάτρεψαν το Επί Σκοπώ Πλουτισμού και θα το πρότειναν σε όλους ανεξαιρέτως να το διαβάσουν οπωσδήποτε, και ύστερα να πάνε να ρωτήσουν τους παππούδες δύσκολες ερωτήσεις για την Κατοχή και τον Εμφύλιο.

Επόμενο βιβλίο: Σάρκα του Ντέιβιντ Σολόι, το μυθιστόρημα που κέρδισε το περσινό Booker Prize. Το επιλέξαμε μια ανάσα πριν από την ανακοίνωση του φετινού νικητή και προσωπικά πιστεύω ότι θα μας δώσει εξίσου ενδιαφέρον υλικό για συζήτηση.

 

Κείμενο Ισμήνη Τορνιβούκα 

Author