Το Ανώγεια Κέντρο Υφαντικής φιλοξενεί έως τις 25 Οκτωβρίου 2026 την εμβόλιμη έκθεση «Πέρα από τον αργαλειό | Beyond the Loom», μια έκθεση σύγχρονης δημιουργίας που αναπτύσσεται σε διάλογο με τη μόνιμη έκθεση του Κέντρου «Γενεαλογία στο νήμα» και διευρύνει την αφήγηση γύρω από την υφαντική, από την ιστορική και βιωματική της διάσταση έως τις σύγχρονες εικαστικές της προσεγγίσεις.
Η έκθεση, σε επιμέλεια της ιστορικού τέχνης Βίκυς Τσίρου, εγκαινιάστηκε στις 6 Σεπτεμβρίου στο πλαίσιο του 2ου Φεστιβάλ Ανυφαντού και συγκεντρώνει έργα πέντε νέων δημιουργών, της Μαρίας-Ελευθερίας Καλλέργη, της Βάλιας Καπελετζή, της Δήμητρας Κωνσταντινίδη, της Ειρήνης Ξανθιώτη και της Ερμιόνης Συρογιαννοπούλου.
Με αφετηρία το νήμα, την ύφανση, την υλικότητα, τον χρόνο, την κοινότητα, τη γυναικεία ταυτότητα και τη συλλογική μνήμη, οι συμμετέχουσες προσεγγίζουν την υφαντική μέσα από διαφορετικά καλλιτεχνικά μέσα. Πειραματικές και παγιωμένες τεχνικές συνυπάρχουν, δημιουργώντας ένα πεδίο συνάντησης με τα ιστορικά υφαντά που ήδη φιλοξενούνται στο Κέντρο.
Στη γλυπτική εγκατάσταση «Μνήμον», η Ερμιόνη Συρογιαννοπούλου ανακαλεί τις μυθολογικές αναφορές της υφαντικής στις αρχαίες Μοίρες. Χρησιμοποιώντας σκουριασμένο και γαλβανιζέ σύρμα, εντάσσει έντεχνες αναφορές σε παραδοσιακά υφαντά και τάπητες, με την επανάληψη, το δέσιμο και το κόψιμο κάθε σύρματος να μετατρέπουν την πλέξη σε μια διαδικασία αναμέτρησης με τον χρόνο και τα όρια του ανθρώπινου σώματος.
Η Βάλια Καπελετζή, με την τοποειδική εγκατάσταση «Enfolding», διερευνά τη σχέση μεταξύ κίνησης και στασιμότητας. Πέντε υφασμάτινα πάνελ σε ελλειψοειδή σχηματισμό διαμορφώνουν έναν περίκλειστο χώρο, όπου η διαφάνεια και το φαινομενικά κενό αναδεικνύονται ως δομικά στοιχεία της σύνθεσης. Στο έργο «Interwoven», η καλλιτέχνις δημιουργεί μια μελέτη δομής στο ύφασμα, ένα μικρογλυπτό από πολυεπίπεδες υφασμάτινες επιφάνειες.
Η Ειρήνη Ξανθιώτη, στη σειρά έργων «Το σύριγμα του μασουριού», εστιάζει στη σημασία των τοπικών υλικών και στην εγγενή δυνατότητά τους να αποκτούν ευρύτερες αναφορές. Το καλάμι, υλικό στενά συνδεδεμένο με την ελληνική ύπαιθρο και την υφαντική, βρίσκεται στον πυρήνα του έργου της. Στα τρία γλυπτά, τα καλάμια συνυπάρχουν με νήματα που έχουν υφανθεί ή ξαναϋφανθεί με την παραδοσιακή τεχνική του μιτοχτενιάσματος, δημιουργώντας έναν συνεκτικό ιστό ανάμεσα στο σώμα, τον χρόνο, τη μνήμη και τον ήχο.
Στη σειρά έργων «Culture Travels: Το ταξίδι του πολιτισμού», η Δήμητρα Κωνσταντινίδη εστιάζει στη μοναδική χειρονομία κάθε υφάντρας, στον τρόπο με τον οποίο χειρίζεται τα εργαλεία και τα υλικά της και στη γνώση που μεταφέρεται μέσα από την ίδια την πράξη της δημιουργίας. Η μνήμη της διαγενεακής τελετουργίας μύησης στην τέχνη του κεντήματος συναντά το νήμα, τη βελόνα, το παραδοσιακό σίδερο με το κάρβουνο και τα σχεδιαστικά μοτίβα.
Στο έργο «Εκδύμα», η Μαρία-Ελευθερία Καλλέργη αντλεί αφορμή από όσα απορρίπτονται ή μένουν πίσω, υλικά και συναισθηματικά κατάλοιπα, όπως το μαλλί από την κουρά των προβάτων ή η ανάμνηση από τα χέρια της γιαγιάς που έπλεκαν. Το έργο παραπέμπει οπτικά σε ένα ένδυμα, ένα άδειο περίβλημα από φυσικό μαλλί, και συνδέεται με τις διαδοχικές χειρονομίες που συνοδεύουν τη συλλογή, το πλύσιμο, το γνέσιμο και την ύφανση του μαλλιού, καθώς και με τη γνώση και τις μνήμες που μεταδόθηκαν από γενιά σε γενιά.
Ένας διάλογος ανάμεσα στη μνήμη και τη σύγχρονη δημιουργία
Η παρουσία της «Πέρα από τον αργαλειό» στο Ανώγεια Κέντρο Υφαντικής αποκτά ιδιαίτερη σημασία μέσα από τη συνύπαρξή της με τη «Γενεαλογία στο νήμα», τη μόνιμη έκθεση του Κέντρου, η οποία παρουσιάζει υφαντά από οικογένειες των Ανωγείων και φωτίζει τη σχέση τους με τον τόπο, τις γυναίκες που τα δημιούργησαν, τις τεχνικές, τα σύμβολα και τις ιστορίες που φέρουν.
Στον ίδιο χώρο, τα παραδοσιακά υφαντά του προηγούμενου αιώνα συναντούν έργα νέων γυναικών δημιουργών. Η συνύπαρξη αυτή δημιουργεί έναν διάλογο ανάμεσα σε διαφορετικές γενιές και διαφορετικές μορφές δημιουργίας, με την υφαντική τεχνογνωσία να λειτουργεί ως αφετηρία μιας ζωντανής πολιτιστικής πρακτικής που εξακολουθεί να εμπνέει τη σύγχρονη καλλιτεχνική έκφραση.
Η συγκεκριμένη συνάντηση συνδέεται ουσιαστικά με την αποστολή του Ανώγεια Κέντρο Υφαντικής, το οποίο δημιουργήθηκε με αφετηρία τη βαθιά σχέση των Ανωγείων με την τέχνη του αργαλειού και με προσανατολισμό τη διαφύλαξη, τη μελέτη και την ανάδειξη της υφαντικής ως ζωντανής πολιτιστικής κληρονομιάς.
Στον πυρήνα της λειτουργίας του βρίσκονται η έρευνα και η τεκμηρίωση ιστορικών υφαντών, τεχνικών και προφορικών μαρτυριών, η εκπαίδευση των νεότερων γενεών και η επανενεργοποίηση πολύτιμων δεξιοτήτωνπου μεταδόθηκαν επί δεκαετίες από γενιά σε γενιά. Παράλληλα, μέσα από εκθέσεις, εκπαιδευτικά και ερευνητικά προγράμματα και συνεργασίες, το Κέντρο διευρύνει τον διάλογο της υφαντικής με τις εικαστικές και εφαρμοσμένες τέχνες, το design και τις σύγχρονες μορφές δημιουργίας.
Η «Πέρα από τον αργαλειό | Beyond the Loom» αποτελεί ένα ακόμη πεδίο αυτής της συνάντησης, επιτρέποντας στην ιστορική μνήμη και τη σύγχρονη δημιουργία να συνυπάρχουν στον ίδιο χώρο και να διαμορφώνουν νέους τρόπους ανάγνωσης της υφαντικής σήμερα.
Η έκθεση εντάσσεται στο πρόγραμμα του 2ου Φεστιβάλ Ανυφαντού, που πραγματοποιήθηκε στα Ανώγεια στο πλαίσιο της παράλληλης δράσης «ΓΥΝΑΙΚΕΣ» του Φεστιβάλ Κρήτης 2026, σε συνδιοργάνωση με την Περιφέρεια Κρήτης, το Αυτοτελές Γραφείο Ισότητας Περιφέρειας Κρήτης και τον Δήμο Ανωγείων.
Έως τις 25 Οκτωβρίου 2026
