Κινείσαι ανάμεσα στη γκαλερί, την επιμέλεια και τα art projects σε χώρους φιλοξενίας. Πώς βλέπεις σήμερα τον ρόλο της τέχνης στην εμπειρία ενός χώρου και πώς ανταποκρίνεται ο τομέας του hospitality σε αυτό; Εκπαιδεύεται το κοινό σε σχέση με την τέχνη και θεωρείς ότι υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης;
Ο τομέας του hospitality έχει αρχίσει πλέον να αντιλαμβάνεται πολύ πιο ουσιαστικά τη δύναμη της τέχνης. Ένα ξενοδοχείο δεν είναι πια μόνο ένας χώρος διαμονής· είναι εμπειρία, αφήγηση, ταυτότητα, μνήμη. Η τέχνη μπορεί να παίξει καθοριστικό ρόλο σε αυτό, γιατί δίνει βάθος στον χώρο και δημιουργεί μια πιο προσωπική σχέση με τον επισκέπτη.
Υπάρχει μια φράση στα γερμανικά που λέει ότι «ο χώρος εκπαιδεύει», και πιστεύω πολύ σε αυτή την ιδέα. Το περιβάλλον στο οποίο κινούμαστε δεν είναι ποτέ ουδέτερο· μας καλλιεργεί, μας επηρεάζει, μας μαθαίνει να βλέπουμε. Γι’ αυτό και η τέχνη μέσα σε έναν χώρο φιλοξενίας δεν λειτουργεί απλώς ως αισθητικό στοιχείο, αλλά ως ένας τρόπος να δημιουργείς εμπειρία, ευαισθησία και παιδεία μέσα στην καθημερινότητα.
Όταν ένας επισκέπτης συναντά έργα τέχνης σε ένα lobby, σε ένα δωμάτιο ή σε έναν κοινόχρηστο χώρο, έρχεται σε επαφή με την τέχνη με έναν πιο φυσικό και λιγότερο επιτηδευμένο τρόπο. Δεν χρειάζεται να έχει προηγούμενη γνώση. Μπορεί απλώς να σταθεί, να παρατηρήσει, να αισθανθεί κάτι και ίσως να θελήσει να μάθει περισσότερα.
Συγχρόνως, δεν μπορούμε να παραβλέψουμε ότι σε πολλά ξενοδοχεία υψηλού επιπέδου οι επισκέπτες είναι ήδη εξοικειωμένοι με την τέχνη· συχνά είναι φιλότεχνοι ή και συλλέκτες. Για αυτούς, η παρουσία ουσιαστικά επιλεγμένων έργων σε έναν χώρο φιλοξενίας δημιουργεί μια αίσθηση οικειότητας και συνομιλίας. Είναι σαν ο χώρος να τους λέει ότι μοιράζεται έναν κοινό κώδικα ευαισθησίας και ποιότητας.
Τι είναι η ArtSpark, πώς γεννήθηκε η ιδέα και τι έχεις προσφέρει στον τομέα αυτό;
Η ArtSpark είναι εταιρεία συμβουλευτικής τέχνης που ειδικεύεται στην επιμέλεια ολοκληρωμένων art programs, κυρίως για χώρους φιλοξενίας, εταιρικά και οικιστικά projects. Η δουλειά μας ξεκινά από το concept και την καλλιτεχνική κατεύθυνση και φτάνει μέχρι την επιλογή έργων, τις αναθέσεις σε καλλιτέχνες, την παραγωγή και την εγκατάσταση του έργου.
Η ιδέα ξεκίνησε από μια σκέψη που είχα και επέστρεφε συνεχώς στο μυαλό μου. Πάντα με εντυπωσίαζε το πόση επένδυση γίνεται σε χώρους υψηλής αισθητικής, χωρίς όμως η τέχνη να αντιμετωπίζεται πάντα με την ίδια φροντίδα και χωρίς το τελικό αποτέλεσμα να αποδίδει την αντίστοιχη αξία. Και συνειδητοποίησα ότι αυτό συνέβαινε σε μεγάλο βαθμό, επειδή έλειπε η πρόσβαση σε εξειδικευμένους επαγγελματίες στον χώρο της τέχνης.
Η ArtSpark είναι μια ιδέα που υπήρχε χρόνια, αλλά η αφορμή δόθηκε με την πανδημία. Η πανδημία και το γεγονός ότι εκθεσιακά παροπλιστήκαμε, μου έδωσε το χώρο και την ηρεμία να εμβαθύνω σε αυτό. Και η χαρά είναι τεράστια γιατί πιστεύω πολύ ότι τα έργα τέχνης είναι για να ζει κανείς μαζί τους, και έτσι μας δίνεται η δυνατότητα να τοποθετούμε σπουδαία έργα σε σπουδαίους χώρους μπροστά στα μάτια διευρυμένων κοινών. Και φυσικά μια απόλυτη ελευθερία να συνεργαζόμαστε με ολόκληρο το οικοσύστημα τέχνης.
Η Τέχνη λέει ιστορίες. Βοηθούμε έτσι, τα ξενοδοχειακά projects να πούνε τις δικές τους ιστορίες μέσα από την Τέχνη, και να επικοινωνήσουν τη μοναδική προσωπικότητά τους ανάμεσα σε μία πληθώρα πολυτελών ξενοδοχείων. Συγχρόνως, να τα συνδέσουμε με τον τόπο και τον πολιτισμό του. Παράλληλα, παρέχουμε μια πραγματική νέα ‘σκηνή’ για το καλλιτεχνικό έργο, φέρνοντας το έργο τους σε επαφή με νέα κοινά.
Για μένα, η ArtSpark είναι ακριβώς αυτό που λέει και το όνομά της: μια σπίθα. Μια αφορμή για να γεννηθούν νέες σχέσεις ανάμεσα στην τέχνη, τους ανθρώπους και τους χώρους.
Μίλησέ μας για την έκθεση που έχεις επιμεληθεί στο Moxy Athens. Τι νέο έχει να αφηγηθεί και πόσο σημαντικό είναι να δίνεις ευκαιρίες σε νέα ταλέντα να παρουσιάσουν τόσο όμορφα το έργο τους;
Η έκθεση ‘From the Studio΄ στο Moxy Athens City είναι για εμάς ένα πολύ ιδιαίτερο project, γιατί αποτελεί μέρος μιας σταθερής συνεργασίας που έχουμε αναπτύξει τα τελευταία χρόνια μεταξύ του Moxy Athens City, της SWOT Hospitality και της ArtSpark.
Στην έκθεση παρουσιάζονται πέντε πρόσφατοι απόφοιτοι της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών: η Φαίδρα Γαλάνη, η Φαίδρα Καζαντζάκη, ο Αναστάσιος Κλης, ο Κωνσταντίνος Κοράκης και η Ανδριάνα Φακίνου. Είναι πέντε φρέσκες φωνές, με διαφορετικές εικαστικές γλώσσες και προσωπικές αφετηρίες, που μας δίνουν μια πολύ ενδιαφέρουσα εικόνα για το πώς σκέφτεται, πειραματίζεται και εκφράζεται η νέα γενιά καλλιτεχνών σήμερα. Μέσα από ζωγραφική, φωτογραφία και μεικτά μέσα, βλέπουμε έργα που κουβαλούν ακόμη την ενέργεια του στούντιο: την αναζήτηση, την πρώτη διαμόρφωση μιας προσωπικής γλώσσας, την ανάγκη να ειπωθεί κάτι με ειλικρίνεια.
Η έκθεση πραγματοποιείται σε συνεργασία με την ΑΣΚΤ και συγκεκριμένα τον Κώστα Χριστόπουλο, τον οποίο ευχαριστώ προσωπικά για τη θετική του διάθεση και τη συμβολή του στην υλοποίηση της έκθεσης.
Αυτό που έχει νέο να αφηγηθεί είναι ακριβώς αυτή η μετατόπιση της σύγχρονης τέχνης έξω από τα πιο αναμενόμενα ή αυστηρά θεσμικά πλαίσια. Η τέχνη εδώ δεν παρουσιάζεται μόνο σε ένα κοινό που την αναζητά συνειδητά, αλλά συναντά ανθρώπους μέσα στη ροή της πόλης: επισκέπτες, κατοίκους, ταξιδιώτες, δημιουργικούς επαγγελματίες. Το Moxy λειτουργεί ως ένας ζωντανός, ανοιχτός χώρος φιλοξενίας και συνάντησης, και αυτό δημιουργεί μια πιο άμεση, πιο φυσική σχέση με το έργο.
Για εμάς είναι εξαιρετικά σημαντικό να αναδεικνύουμε νέα ταλέντα, ειδικά όταν αυτές οι ευκαιρίες συνοδεύονται από φροντίδα, επιμέλεια και επαγγελματική παρουσίαση, όπως στην προκειμένη περίπτωση. Οι νέοι καλλιτέχνες δεν χρειάζονται μόνο έναν τοίχο για να δείξουν τη δουλειά τους· χρειάζονται ένα πλαίσιο που να αναδεικνύει την αξία της και να τη συστήνει σωστά στο κοινό.
Τι είναι η Τέχνη για σένα, πώς έχεις καταφέρει να διεισδύσεις στον χώρο και στην Αθήνα και πόσο σημαντική είναι η ανάδειξη δημιουργών όσο και η επιμέλεια εκθέσεων;
Η Τέχνη για μένα είναι μία ανάσα στον τρόπο που ζει κανείς, αλλά είναι και δουλειά. Δεν ξέρω αν το έχω καταφέρει να «διεισδύσω» στον χώρο, όπως το λέτε. Ίσως δεν το σκέφτομαι έτσι. Για μένα σημασία έχει να δημιουργούμε μικροπεριβάλλοντα μέσα στα οποία μπορούμε να δουλεύουμε, να συνεργαζόμαστε και να παράγουμε νόημα, και χώρος υπάρχει για όλους. Αυτό όταν το εκθέσει κανείς στο κοινό, λειτουργεί σαν κάλεσμα και έλκει τους ανθρώπους που συνδέονται με αυτό που συμβαίνει.
Η ανάδειξη δημιουργών και η επιμέλεια εκθέσεων είναι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Από τη μία συστήνεις μια καλλιτεχνική δουλειά στο κοινό· από την άλλη τη βάζεις σε διάλογο με έναν χώρο, μια ιδέα, μια ιστορία ή άλλους καλλιτέχνες, διευρύνοντας έτσι τις αναγνώσεις της.
Έχοντας σαν αφετηρία τη Νitra Gallery στη Θεσσαλονίκη, μίλησέ μας για τη δημιουργική σου διαδρομή και ποια κρατάς στην καρδιά σου σαν τα σημαντικότερα επιτεύγματα που έχεις καταφέρει.
Η Nitra Gallery ξεκίνησε από τη Θεσσαλονίκη, από μια οικογενειακή ιστορία στον χώρο της τέχνης, αλλά στην πορεία έγινε κάτι πολύ προσωπικό: ένας τρόπος να χτίζω σχέσεις ανάμεσα στους καλλιτέχνες, τα έργα και το κοινό.
Σήμερα μπορώ να κοιτάξω πίσω και να διαβάσω αυτή τη διαδρομή με μεγαλύτερη καθαρότητα. Την ώρα όμως που συνέβαινε, ήταν πολύ πιο ενστικτώδης. Δεν υπήρχε πάντα ένα ξεκάθαρο πλάνο· υπήρχε περιέργεια και ανάγκη για εξέλιξη.
Αν το κοιτάξω σήμερα, είναι μια ιστορία γεμάτη plot twists. Η Nitra στη Θεσσαλονίκη ξεκίνησε ούσα συνυφασμένη με μία παρουσία στην Κωνσταντινούπολη και την έξοδο προς την Ανατολή. Ταξίδια, art fairs, καλλιτέχνες, εκθέσεις και μια αίσθηση ότι μια γκαλερί από τη Θεσσαλονίκη μπορούσε να συνομιλήσει με ένα ευρύτερο, πιο διεθνές περιβάλλον.
Η πολιτική όμως αστάθεια στην Τουρκία με έφερε στην Αθήνα την περίοδο της Documenta. Τότε ανοιξε ο δεύτερος χώρος της Nitra, δημιουργήθηκαν νέες συνεργασίες, ένα πιο διευρυμένο πεδίο. Και λίγο αργότερα ήρθε η πανδημία, που μας ανάγκασε όλους να ξανασκεφτούμε από την αρχή τον τρόπο που λειτουργούμε.
Τότε γεννήθηκε και η ArtSpark, που ήταν ένα επόμενο βήμα αυτής της σκέψης: πώς μπορεί η τέχνη να βγει από το αυστηρό πλαίσιο της γκαλερί και να αποκτήσει ουσιαστική παρουσία σε χώρους όπου ζούμε, εργαζόμαστε, ταξιδεύουμε και συναντιόμαστε, εστιάζοντας σε επιμέλειες συλλογών τεχνης σε βιωμένους χώρους.
Αν κρατώ κάτι ως το πιο ουσιαστικό επίτευγμα, είναι ότι μέσα από μια πορεία γεμάτη ανατροπές κατάφερα να φτιάξω τις δικές μου δομές σε έναν χώρο που συχνά δεν έχει έτοιμες διαδρομές. Να δημιουργήσω έναν ρόλο που μου επιτρέπει να υπάρχω στην τέχνη με χαρά, προοπτική και δημιουργικότητα – για μένα και τους ανθρώπους που συνεργάζομαι, στηρίζοντας έτσι ουσιαστικά την καλλιτεχνική κοινότητα.
Ποιες είναι οι πιο λαμπερές στιγμές της δικής σου διαδρομής και τι είναι πλέον αδιαπραγμάτευτο για σένα;
Θα έλεγα μάλλον οι πιο ξεχωριστές. Γιατί οι πιο ξεχωριστές δεν είναι οι πιο λαμπερές – που συχνά ο κόσμος έχει μια στερεοτυπική εικόνα για το πώς είναι η ζωή στη γκαλερί, είναι αυτές που νιώθεις την πραγματική σύνδεση με το έργο & τον καλλιτέχνη και το μεγαλείο του ανθρώπινου πνεύματος.
Πάντως, με τους όρους που το περιγράφετε, σίγουρα μια πολύ λαμπερή στιγμή ήταν η βράβευση της επιμέλειας μας με το έργο της Μαρίας Βλαντή για το One&Only Kea Island στα Hospitality Design Awards στο Λας Βέγκας. Γιατί ήταν μια διεθνής αναγνώριση πολύ σκληρής και μοναχικής δουλειάς σε ένα χώρο που τότε ήταν πολύ πρωτοπόρος για τα ελληνικά δεδομένα.
Αδιαπραγμάτευτο για μένα είναι όλοι όσοι συμμετέχουν με κάποιον τρόπο στο οικοσύστημα μας, να έχουμε κοινό ότι βρίσκουμε χαρά στην Τέχνη: οι καλλιτέχνες, οι συνεργάτες, οι πελάτες, Ο χώρος της τέχνης μπορεί συχνά να είναι δύσκολος, απαιτητικός και εξαντλητικός. Γι’ αυτό για μένα έχει μεγάλη σημασία οι άνθρωποι που επιλέγουμε να έχουμε δίπλα μας να φέρουν αξίες που μας επιτρέπουν να κρατάμε ζωντανή τη χαρά της τέχνης. Για αυτό είμαστε εδώ και κάνουμε αυτό που κάνουμε άλλωστε.
Τι αγαπάς και τι όχι στον χώρο που κινείσαι;
Με συγκινεί πάντα η ενέργεια των ανθρώπων όταν συνδέονται με το έργο ενός καλλιτέχνη και αποφασίζουν να πιστέψουν σε αυτό. Αγαπώ τις συνέργειες που γεννιούνται μέσα από την τέχνη, όχι επειδή εξυπηρετούν έναν επαγγελματικό σκοπό, αλλά επειδή οι άνθρωποι αναγνωρίζουν ο ένας στον άλλον μια κοινή ευαισθησία και αποφασίζουν να υπηρετήσουν μαζί ένα όραμα.
Αυτό που με στεναχωρεί είναι ότι ο χώρος της τέχνης, ειδικά στην Ελλάδα, δεν έχει τις δομές που θα επέτρεπαν στους ανθρώπους του να εξελιχθούν με συνέχεια και ασφάλεια. Συχνά, η ένταση, η ανασφάλεια ή ο ανταγωνισμός του χώρου μετατρέπονται σε μια κουλτούρα που δεν βοηθά τους ανθρώπους να ανθίσουν. Η τέχνη έχει από τη φύση της κάτι απελευθερωτικό· θα ήθελα και ο χώρος που την περιβάλλει να το αντανακλά περισσότερο.
Θεωρείς ότι η Θεσσαλονίκη έχει δυνατότητες να κάνει σημαντικότερα βήματα στον χώρο της Τέχνης και πώς θα σύγκρινες τις δύο πόλεις;
Η Θεσσαλονίκη έχει τεράστιες δυνατότητες. Έχει ιστορία, έχει καλλιτέχνες, έχει πανεπιστημιακή και πνευματική ζωή, έχει ένα κοινό που μπορεί να στηρίξει ουσιαστικά την Τέχνη. Αυτό που συχνά της λείπει είναι η συνέχεια, η εξωστρέφεια και η εμπιστοσύνη ότι μπορεί να διεκδικήσει μεγαλύτερο ρόλο στον σύγχρονο πολιτιστικό χάρτη.
Η Αθήνα, από την άλλη, έχει σαφώς μεγαλύτερη δυναμική τα τελευταία χρόνια. Είναι πιο διεθνής, πιο γρήγορη, πιο ανοιχτή σε συνεργασίες και έχει συγκεντρώσει πολύ μεγάλο μέρος της δημιουργικής ενέργειας της χώρας. Υπάρχει περισσότερη κίνηση, περισσότερη αγορά, περισσότερη ορατότητα.
Δεν θα ήθελα όμως να τις δω ανταγωνιστικά. Η Θεσσαλονίκη έχει μια άλλη ποιότητα: πιο εσωτερική, πιο αργή, πιο ανθρώπινη. Αν καταφέρει να αξιοποιήσει αυτή την ταυτότητα με συνέπεια και σύγχρονο βλέμμα, μπορεί να κάνει πολύ ζηλευτά βήματα.
Τι νέο υπάρχει στα σχέδιά σου;
Αυτή την περίοδο ολοκληρώνουμε ένα συγκλονιστικό έργο στη Μύκονο το CLYO Silversands, ενώ παράλληλα δουλεύουμε σε νέα projects στην Ελλάδα, όπως το Six Senses Porto Heli αλλά και στο εξωτερικό. Το Σεπτέμβριο επίσης ετοιμάζουμε την έκθεση φωτογραφίας του Τάσου Βρεττού στη Nitra Gallery στην Αθήνα.
Κάτι που με απασχολεί πολύ πάντα είναι το πώς μπορούμε να χτίσουμε γέφυρες ανάμεσα στους δημιουργούς και σε διαφοροποιημένο κοινό μέσα από εκθέσεις, συνεργασίες και άλλα formats. Γενικώς να φτάνει η Τέχνη στο κοινό μέσα από διαφορετικές διαδρομές.
Ποιο θα ήταν ένα dream project για σένα;
Ένα πραγματικό dream project θα ήταν ένας μέρος, ένας τόπος όπου η τέχνη θα σχεδιαζόταν από την αρχή ως μέρος της ταυτότητας του. Αναθέσεις σε καλλιτέχνες, ένα residency programme, εκθέσεις, studio visits και δράσεις όλα συνδεδεμένα με την τοπική κοινότητα. Ένας τόπος όπου η Τέχνη από την παραγωγή ως την παρουσίαση, ενσωματώνεται σε μια βιωμένη εμπειρία του τόπου.
Διηγήσου μας την πιο όμορφη ιστορία.
Η πιο όμορφη ιστορία είναι η μετάβαση από το «έχω ένα όνειρο» κάποια χρόνια πριν στο «είμαστε μια ομάδα που έχουμε ένα όραμα». Και αυτό το «έχουμε» είναι για μένα το πιο σημαντικό. Είμαι πολύ περήφανη για αυτο.
Η έκθεση που δεν θα ξεχάσεις ποτέ.
Η έκθεση που δεν θα ξεχάσω ποτέ είναι η ατομική έκθεση της Gülsün Karamustafa στη γκαλερί μας στην Αθήνα. Όχι μόνο για τη σημασία της ίδιας της καλλιτέχνιδας, αλλά για την αλληλουχία συμπτώσεων και ανθρώπινων συναντήσεων μέσα από την οποία γεννήθηκε.
Η πρώτη μας επαφή είχε γίνει χρόνια πριν στη Θεσσαλονίκη, όταν ως επιμελήτρια στη PhotoBiennale κλήθηκα να της κάνω μια ξενάγηση, ενώ εκείνη βρισκόταν στην πόλη προσκεκλημένη από τη Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης για την παραγωγή ενός έργου.
Λίγα χρόνια αργότερα, βρέθηκα στην Κωνσταντινούπολη για την art fair και έτυχε να παρουσιάζει ατομική έκθεση στο SALT. Πήγα σε μια ξενάγηση όπου ήταν παρούσα και η ίδια και κάπως δειλά τής ξανασυστήθηκα. Όχι μόνο με θυμόταν, αλλά μου είπε ότι είχε αξιοποιήσει υλικό και από τη δική μας έκθεση στη Θεσσαλονίκη για το έργο της.
Από εκεί γεννήθηκε μια πολύ όμορφη σχέση, που αργότερα οδήγησε στην ατομική της έκθεση στη γκαλερί μας στην Αθήνα. Την κρατώ στην καρδιά μου γιατί συμπυκνώνει κάτι που πιστεύω βαθιά για τον χώρο της τέχνης: ότι οι ουσιαστικές συνεργασίες δεν γεννιούνται μόνο από επαγγελματικές συγκυρίες, αλλά από τον τρόπο που κοιτάζεις, ακούς και αντιλαμβάνεσαι το έργο ενός καλλιτέχνη και τον τρόπο που συνδέεσαι μαζί του – όσο καταξιωμένος και αν είναι. Με εμπιστεύτηκε και είμαι πάντα ευγνώμων για αυτό.
Κάτι που δεν γνωρίζουμε για σένα.
Ότι παρά τη σχέση μου με την Τέχνη, δεν μπορώ να ζωγραφίσω ουτε σπιτάκι.
Δώσε μας τον δικό σου ορισμό για την ομορφιά.
Ομορφιά είναι η πληρότητα των αισθήσεων – η στιγμή που είσαι πραγματικά παρών σε αυτό που βλέπεις, ακούς, αγγίζεις ή αισθάνεσαι.
Τι θεωρείς αυθεντικό στις μέρες μας;
Αυτό που δεν προσπαθεί να μοιάσει με κάτι άλλο, αλλά αντέχει να υπάρξει με τον δικό του ρυθμό, τη δική του αλήθεια και τη δική του ατέλεια.
