Mίλησε μας για τη δημιουργική σου διαδρομή και ποια κρατάς στην καρδιά σου σαν τα σημαντικότερα επιτεύγματα που έχεις καταφέρει
Η δημιουργική μου διαδρομή ξεκινά, νομίζω, από τη στιγμή που γεννήθηκα. Από πολύ μικρή θυμάμαι τον εαυτό μου να ονειρεύεται διαρκώς πώς να μεταμορφώνει τον χώρο γύρω του — να αλλάζω το πατρικό μου σπίτι ξανά και ξανά, να φαντάζομαι έπιπλα εμπνευσμένα από το Bauhaus, υφάσματα που θύμιζαν Etro και Missoni, και λεπτομέρειες που παρέπεμπαν σε αγγλική εξοχή. Σε αυτό έπαιξε καθοριστικό ρόλο και ο παππούς μου, που ήταν αρχιτέκτονας· από πολύ νωρίς είχαμε συζητήσεις γύρω από την ομορφιά και την πρακτικότητα, κάτι που διαμόρφωσε βαθιά τον τρόπο που αντιλαμβάνομαι τον χώρο, τη δημιουργία και την καινοτομία αυτών.
Στα 18 μου, φεύγοντας για σπουδές στο University of the Arts London, ένιωσα για πρώτη φορά ότι βρίσκομαι ακριβώς εκεί που ανήκω. Πέρασα μόνο με το portfolio μου, με unconditional offer. Εκείνη την περίοδο ήμουν βαθιά ονειροπόλα — όχι ιδιαίτερα προσηλωμένη στο διάβασμα, αλλά ανοιχτή στο να απορροφήσω εικόνες, εμπειρίες και ερεθίσματα. Αυτό όμως άλλαξε αργότερα, όταν κατάλαβα πόση πειθαρχία απαιτεί η δημιουργία. Το Λονδίνο μου έδωσε τη δυνατότητα να γνωρίσω τη δημιουργική βιομηχανία από μέσα. Ξεκίνησα στο studio του David Sims, δουλεύοντας σε projects για οίκους όπως Balenciaga, Jil Sander, Givenchy, Louis Vuitton, τη γαλλική Vogue και το Arena Homme Plus. Εκεί κατάλαβα τι σημαίνει να δημιουργείς σε υψηλό επίπεδο και πόσο σημαντικό είναι να βλέπεις αυτό που αγαπάς από πολλές διαφορετικές πλευρές. Στη συνέχεια, δουλεύοντας δίπλα στη Katy Wickremesinghe, ήρθα σε επαφή με τον κόσμο της σύγχρονης τέχνης και της πολιτιστικής παραγωγής μέσα από οργανισμούς όπως Unit London, Belmond και Dorotheum. Αυτή η περίοδος ήταν καθοριστική γιατί μου έδωσε πρόσβαση σε καλλιτέχνες, εκθέσεις και projects διαφορετικής κλίμακας και φιλοσοφίας.
Η πιο σημαντική στιγμή στη διαδρομή μου, όμως, δεν ήταν κάποια συνεργασία — ήταν η απόφαση να αναλάβω εγώ τον ρόλο του δημιουργικού πυρήνα πίσω από ό,τι κάνω. Να εμπιστευτώ τη δική μου φωνή, να δημιουργώ έργα και πολιτιστικά εγχειρήματα που με εκφράζουν ουσιαστικά. Εκεί κατάλαβα ότι για να σταθείς πραγματικά σε αυτόν τον χώρο χρειάζονται δύναμη, ενσυναίσθηση, τύχη και πάνω απ’ όλα, πολλή δουλειά. Κάπου εκεί ήρθαν και στιγμές που ένιωσαν σχεδόν εξωπραγματικές — όταν έργα μου δημοσιεύτηκαν στο Vanity Fair και στη British Vogue. Ήταν από αυτά τα “pinch me” moments που σε κάνουν να σταματάς για λίγο και να συνειδητοποιείς πόσο μακριά μπορεί να φτάσει κάτι που ξεκίνησε τόσο εσωτερικά.
Σήμερα έχω την τιμή να κάνω αυτό που αγαπώ και να συνεργάζομαι με θεσμούς, εταιρείες και ανθρώπους που παλιότερα θα ονειρευόμουν. Επιπλέον, είμαι μέλος του διοικητικού συμβουλίου του MOMus, κάτι που αποτελεί για μένα ένα πολύ σημαντικό προσωπικό επίτευγμα. Παράλληλα, συνεχίζω να αναπτύσσω τα δικά μου projects και να αναζητώ νέους τρόπους να συνεισφέρω στον χώρο της τέχνης. Το όραμά μου είναι να συνεχίσω να δημιουργώ και να προσφέρω όσο ζω, γιατί πιστεύω βαθιά ότι η τέχνη δεν είναι πολυτέλεια — είναι ανάγκη. Είναι ένα είδος θεραπείας, ένα φάρμακο που μπορεί να δώσει νόημα, σύνδεση και δύναμη στη ζωή μας.
Τι είναι η Τέχνη για σένα και πως έχεις διεσδύσει στον χώρο όχι μόνο σαν εικαστικός αλλά και στην ανάδειξη δημιουργών όπως και στη διοργάνωση art events
Για μένα η τέχνη είναι πρώτα απ’ όλα μια βαθιά προσωπική ανάγκη — μια διέξοδος. Είμαι ένας άνθρωπος που βιώνει έντονα το άγχος, και η δημιουργικότητα λειτουργεί σαν τρόπος να το μεταβολίζω, να το κατανοώ και τελικά να το μετατρέπω σε κάτι ορατό και ουσιαστικό. Το πάθος μου είναι να εκφράζομαι και να υλοποιώ όλα όσα έχω ονειρευτεί. Ως καλλιτέχνης νιώθω σχεδόν υποχρέωση να φιλτράρω τις εμπειρίες μου μέσα από το έργο — να τις μετατρέπω σε εικόνες, μορφές και αφηγήσεις. Όλα όσα δημιουργώ είναι βαθιά αυτοβιογραφικά.
Παρόλο που μεγάλωσα με συνθήκες που θα μπορούσαν να με κρατήσουν προστατευμένη, η ζωή με έφερε αντιμέτωπη με αρκετές τραυματικές εμπειρίες. Το να τις μετατρέπω σε έμπνευση απαλύνει τον πόνο και μου δίνει μια αίσθηση δύναμης — σχεδόν σαν να επανακτώ τον έλεγχο. Η τέχνη, για μένα, έχει αυτή τη μεταμορφωτική ιδιότητα· μπορεί να σε θεραπεύσει, να σε επαναπροσδιορίσει, να σου δώσει φωνή.
Παράλληλα, αγαπώ τόσο πολύ αυτόν τον κόσμο, που ένιωσα την ανάγκη να συμβάλω πέρα από τη δική μου πρακτική. Η σχέση μου με άλλους καλλιτέχνες ξεκίνησε πολύ οργανικά — μέσα από μια σχεδόν “μητρική” ανάγκη να στηρίζω, να καθοδηγώ και να ενθαρρύνω ανθρώπους γύρω μου. Αυτό εξελίχθηκε σταδιακά σε κάτι πιο ουσιαστικό: στη συμβουλευτική δημιουργών, στην επιμέλεια και τελικά στη δημιουργία πολιτιστικών δράσεων. Σήμερα, πέρα από ζωγράφος, δραστηριοποιούμαι ως επιμελήτρια και δημιουργός πολιτιστικών projects, σχεδιάζοντας και υλοποιώντας art events διαφορετικής κλίμακας, πάντα με γνώμονα τη σύγχρονη κουλτούρα και τον κοινωνικό αντίκτυπο. Μέσα από αυτόν τον ρόλο, νιώθω ότι μπορώ να αναδείξω φωνές, να δημιουργήσω πλατφόρμες και να συμβάλλω ενεργά στη διαμόρφωση του καλλιτεχνικού τοπίου. Είναι για μένα εξίσου σημαντικό το να δημιουργώ, όσο και το να δημιουργώ χώρο για τους άλλους να υπάρξουν. Γιατί στο τέλος, η τέχνη δεν είναι μόνο ατομική έκφραση — είναι συλλογική εμπειρία, σύνδεση και εξέλιξη.
Ποιες είναι οι πιο σημαντικές κατακτήσεις σου στον τομέα αυτό;
Οι πιο σημαντικές κατακτήσεις μου δεν είναι μόνο συγκεκριμένα επαγγελματικά ορόσημα, αλλά κυρίως οι στιγμές που μου δείχνουν ότι αυτό που κάνω έχει πραγματική σύνδεση και αντίκτυπο. Η πορεία μου με οδήγησε στο να χτίσω έναν δικό μου δρόμο μέσα στον χώρο — όχι μόνο ως καλλιτέχνης, αλλά και ως επιμελήτρια και δημιουργός πολιτιστικών δράσεων. Για μένα είναι πολύ σημαντικό να κινούμαι σε πλαίσια όλων των βεληνεκών, γιατί πιστεύω βαθιά ότι η τέχνη δεν έχει όρια. Μου αρέσει να δημιουργώ εκθέσεις και εμπειρίες που μπορούν να υπάρξουν παντού — από το Μέγαρο Μουσικής, μέχρι το Bord de l’eau στην Εγνατία, στον δρόμο, στα παλιά σφαγεία και σήμερα στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης. Αυτή η ελευθερία χώρου και έκφρασης είναι βασικό κομμάτι της ταυτότητάς μου.
Για μένα είναι εξίσου σημαντικό, αν θέλουμε πραγματικά να εξελιχθούμε ως πόλη, ως χώρα και ως καλλιτεχνικός χώρος, να σταματήσουμε να σκεφτόμαστε με στενά πλαίσια και ξεπερασμένες “ταμπέλες”. Χρειαζόμαστε περισσότερη προσαρμοστικότητα και δεκτικότητα απέναντι στο διαφορετικό, από όλες τις πλευρές. Είναι κουραστικό να αναπαράγουμε διαχωρισμούς που δεν μας εξυπηρετούν πια. Αντίθετα, οφείλουμε να δώσουμε χώρο στην τέχνη να επιτελέσει τον ρόλο της — να ενώνει, να καλλιεργεί ηθική και να μας επανασυνδέει με μια αυθεντική, σχεδόν παιδική πλευρά του εαυτού μας.
Ωστόσο, η πιο βαθιά και αληθινή κατάκτηση είναι κάτι πολύ πιο ανθρώπινο. Είναι η καθημερινή επικοινωνία με ανθρώπους που μέχρι πριν ήταν άγνωστοι και που μέσα από τη δουλειά μου δημιουργείται μια ουσιαστική σχέση. Είναι η εμπιστοσύνη που δείχνουν όταν επιλέγουν να ζήσουν με ένα έργο μου, όταν το studio αδειάζει και επιστρέφουν ζητώντας κι άλλα, όταν νιώθω ότι κάτι τόσο προσωπικό βρίσκει χώρο στη ζωή κάποιου άλλου.
Και φυσικά, είναι οι μικρές, προσωπικές στιγμές — όπως όταν η κόρη μου βλέπει ένα έργο μου έξω και λέει «είναι της μαμάς». Εκεί καταλαβαίνω ότι αυτό που χτίζω ξεπερνά το επαγγελματικό πλαίσιο και γίνεται κάτι πολύ πιο ουσιαστικό. Η σχέση μου με αυτόν τον κόσμο είναι βαθιά συναισθηματική. Είναι μια ανταλλαγή που μου δίνει ζωή, δύναμη και αυτοπεποίθηση. Και τελικά, αυτή η σύνδεση με τους ανθρώπους είναι ίσως η μεγαλύτερη κατάκτηση απ’ όλες.
Τι είναι το ArtGate Project πως γεννήθηκε η ιδέα και τι εισπράξατε από το κοινό της Θεσσαλονίκης πέρσι στην παρθενική του εμφάνιση;
Το Artgate Project γεννήθηκε μέσα από μια πολύ ουσιαστική συνάντηση. Πριν το πρώτο μας φεστιβάλ, με προσέγγισε ο Κωνσταντίνος Τίκης, έχοντας επισκεφθεί μια έκθεση που είχα επιμεληθεί στο Bord de l’Eau των 40 Roomors. Μου μίλησε για το όραμά του: να δημιουργήσουμε μαζί μια μεγάλη γιορτή τέχνης. Από την πρώτη στιγμή υπήρξε μια κοινή αισθητική και μια έντονη ανάγκη να κάνουμε κάτι που να ξεπερνά τα δεδομένα — να μετατρέψουμε ένα κοινό όνειρο σε πραγματικότητα.
Ενώσαμε τις δυνάμεις μας, συνδυάζοντας τη δική του πολυετή εμπειρία σε μεγάλες μουσικές παραγωγές και φεστιβάλ με τη δική μου πορεία στην τέχνη και την επιμέλεια. Το αποτέλεσμα ήταν κάτι που πραγματικά “τάραξε” τη Θεσσαλονίκη. Στα παλιά Σφαγεία συγκεντρώθηκαν καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο, μουσικοί, αλλά και άνθρωποι κάθε ηλικίας — όλοι με διάθεση να εμπνευστούν, να συνδεθούν, να συζητήσουν και να διασκεδάσουν. Αυτό που εισπράξαμε ήταν πολύ πιο δυνατό από μια απλή επιτυχία event. Καταλάβαμε πόσο έλειπε κάτι τέτοιο από την πόλη. Υπήρχε μια ανάγκη για μια πλατφόρμα ανοιχτή, ζωντανή, συμπεριληπτική — μια εμπειρία που δεν απευθύνεται μόνο σε “μυημένους”, αλλά σε όλους.
Φέτος, στις 28/3, επιστρέφουμε πιο δυνατοί, πιο οργανωμένοι και γεμάτοι έμπνευση. Με μεγάλη ανυπομονησία ετοιμάζουμε ένα οπτικοακουστικό υπερθέαμα που θα παρουσιαστεί στην Αποθήκη Γ, στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης — ένα επόμενο βήμα για το Artgate, που συνεχίζει να εξελίσσεται και να ανοίγει νέους δρόμους για την τέχνη και την εμπειρία της.
Tι νέο έχει να αφηγηθεί το δεύτερο ArtGate που ξεκινάει σε λίγο;
Το δεύτερο Artgate έρχεται να αφηγηθεί κάτι πιο βαθύ, πιο ώριμο και ταυτόχρονα πιο τολμηρό. Φέρνει κοντά καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο, με εντελώς διαφορετικές οπτικές — ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι, στο προσωπικό και το συλλογικό. Κι όμως, μέσα από αυτή την πολυφωνία, αναδύεται μια κοινή ψυχική ιστορία: μια αφήγηση του σήμερα. Μια ανάδειξη του πώς άνθρωποι από διαφορετικά backgrounds ζουν, αντέχουν και τελικά ξαναγεννιούνται.
Φέτος, το project εξελίσσεται και σε επίπεδο εμπειρίας. Περιλαμβάνει ακόμη περισσότερους καλλιτέχνες, με έντονο το διαδραστικό στοιχείο, performances και μουσικούς από διαφορετικά είδη και γωνιές του κόσμου. Δεν είναι απλώς μια έκθεση ή ένα event — είναι μια ολική εμπειρία.
Έχουμε επιμεληθεί κάθε λεπτομέρεια με προσοχή, ώστε για λίγες ώρες (Σάββατο, 28/3 16.00-24.00) ο επισκέπτης να μεταφέρεται σε έναν άλλο κόσμο. Λίγες ώρες που όμως έχουν τη δυναμική να μείνουν μέσα σου για πολύ περισσότερο. Και αυτός είναι ο στόχος μας: να δημιουργήσουμε κάτι που δεν το βλέπεις απλώς — το ζεις.
Tι ανταπόκριση έχετε από το art κοινό της πόλης και τι είδους ευκαιρίες έχουν οι καλλιτέχνες που συμμετέχουν
Το art κοινό της πόλης έχει αγκαλιάσει το Artgate, και αυτό είναι κάτι που το νιώθουμε σε κάθε επίπεδο. Ο κόσμος καταλαβαίνει ότι πίσω από αυτό το project υπάρχει πολύ μεγάλη αφοσίωση, προσωπική εργασία και φροντίδα. Δεν πρόκειται απλώς για ένα event, αλλά για μια ουσιαστική προσπάθεια να δημιουργηθεί κάτι με αξίες και συνέπεια. Ένα από τα πιο σημαντικά στοιχεία για εμάς είναι ότι το Artgate λειτουργεί με σεβασμό προς τους καλλιτέχνες. Δεν παίρνουμε ποσοστά από τις πωλήσεις των έργων τους — κάτι που για μένα είναι πολύ συνειδητή επιλογή. Θέλουμε ο καλλιτέχνης να νιώθει ότι αυτό που κερδίζει του ανήκει, και ότι συμμετέχει σε μια πλατφόρμα που τον στηρίζει πραγματικά.
Με μια προσιτή συμμετοχή, οι καλλιτέχνες δεν είναι απλώς εκθέτες — γίνονται συνεργάτες. Μαζί καταφέρνουμε να μπαίνουμε σε εμβληματικά κτίρια της πόλης και να στήνουμε εκθέσεις με επαγγελματικές προδιαγραφές, με γραφείο τύπου, φωτογράφους και μια συνολική οργάνωση που τους επιτρέπει να συμμετέχουν με αξιοπρέπεια και υπερηφάνεια. Παράλληλα, είναι πολύ σημαντικό για εμάς να δίνουμε χώρο σε όλους. Οι μαθητές από σχολές καλών τεχνών έχουν δωρεάν πρόσβαση στο Artgate, όπως και καλλιτέχνες που έκαναν αίτηση στο open call αλλά δεν κατάφεραν να συμμετάσχουν στη συγκεκριμένη διοργάνωση. Γιατί για εμάς η τέχνη δεν είναι αποκλεισμός — είναι κοινότητα και πρόσβαση. Αγαπάμε πραγματικά τους ανθρώπους της τέχνης. Τους δίνουμε χώρο, και αυτό επιστρέφει σε εμάς πολλαπλά — μέσα από τη στήριξη, την εμπιστοσύνη και μια βαθιά, ειλικρινή ευγνωμοσύνη.
Μέσα από το Artgate, για μένα προσωπικά ως επιμελήτρια, ανοίγεται ένας πολύ ζωντανός κύκλος επαφής με καλλιτέχνες από διαφορετικά backgrounds. Δημιουργούνται σχέσεις που κρατούν στον χρόνο και εξελίσσονται σε νέες συνεργασίες, δράσεις και επόμενες εκθέσεις. Δεν είναι κάτι στιγμιαίο — είναι μια συνεχής διαδικασία σύνδεσης και εξέλιξης. Αυτή την περίοδο, μάλιστα, ετοιμάζω μια έκθεση στην Ευρώπη, όπου σκοπεύω να προτείνω τη συμμετοχή πολλών καλλιτεχνών που γνώρισα μέσα από το Artgate, γιατί πιστεύω πραγματικά ότι τα έργα τους μπορούν να σταθούν σε ένα διεθνές πλαίσιο και να ταξιδέψουν ακόμη πιο μακριά. Και αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό: ότι το Artgate δεν σταματά όταν τελειώνει η διοργάνωση. Συνεχίζει να δημιουργεί ευκαιρίες, σχέσεις και διαδρομές για τους καλλιτέχνες που το αποτελούν.
Τι θέση θεωρείς πως έχει η Τέχνη σήμερα και ποιο είναι το feedback από το κοινό σας. Έχει την εκτίμηση που της αξίζει;
Η τέχνη σήμερα έχει έναν ρόλο πιο αναγκαίο από ποτέ. Υπάρχει για να ενώνει, αλλά και για να προβληματίζει· για να διχάζει κάποιες φορές, να μας βγάζει από τον εαυτό μας και να μας φέρνει ξανά πίσω σε αυτόν, με έναν νέο τρόπο. Είναι μια διαδικασία συνεχούς αναγέννησης — προσωπικής και συλλογικής. Νιώθω ότι ο κόσμος έχει ανάγκη από περισσότερη τέχνη. Στρέφεται σε αυτήν για να νιώσει, να καταλάβει, να αντέξει. Μπορεί να μην τη στηρίζει πάντα με τον τρόπο που της αξίζει, αλλά βλέπω ξεκάθαρα ότι την έχει ανάγκη — ειδικά μέσα σε μια περίοδο που υπάρχει μια γενικότερη “μαυρίλα”, μια αβεβαιότητα.
Το feedback που λαμβάνουμε από το κοινό είναι πολύ ουσιαστικό και συγκινητικό. Ο κόσμος δεν έρχεται απλώς να δει — έρχεται για να νιώσει, να συνδεθεί, να βιώσει κάτι αληθινό. Και αυτό δείχνει ότι, ακόμα κι αν η τέχνη δεν έχει πάντα την εκτίμηση που της αξίζει σε επίπεδο δομών ή στήριξης, σε ανθρώπινο επίπεδο παραμένει απολύτως απαραίτητη. Και τελικά, ίσως αυτό είναι που έχει τη μεγαλύτερη σημασία: ότι η τέχνη συνεχίζει να βρίσκει τον δρόμο της προς τους ανθρώπους — και οι άνθρωποι προς αυτήν.
Μίλησέ μας για τη δική σου συμμετοχή όπως και γι αυτές που ξεχωρίζεις
Η καλλιτεχνική μου συμμετοχή στο Artgate είναι κάτι βαθιά προσωπικό. Είναι μια διοργάνωση από την οποία δεν θα ήθελα να λείπω και ως καλλιτέχνης, γιατί νιώθω ότι κάθε έργο που παρουσιάζεται κουβαλά μια αισθητική και μια ενέργεια που με εκφράζει άμεσα. Υπάρχει μια απερίγραπτη σύνδεση με αυτό που δημιουργείται συνολικά, αλλά και μια μεγάλη αίσθηση υπερηφάνειας. Φέτος συμμετέχω με ένα νέο έργο, μια εγκατάσταση με καθρέφτες, που καλεί τον επισκέπτη να γίνει και ο ίδιος μέρος του έργου. Δεν είναι κάτι που απλώς παρατηρείς — είναι κάτι στο οποίο εμπλέκεσαι, βλέπεις τον εαυτό σου και έρχεσαι σε μια πιο άμεση επαφή μαζί του. Με ενδιαφέρει πολύ αυτή η διάδραση, αυτή η στιγμή που ο θεατής μετατρέπεται σε συμμετέχοντα.
Η φετινή έκθεση συνολικά περιστρέφεται γύρω από τον εαυτό μας — ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι, και το πώς καταφέρνουμε να παραμένουμε αυθεντικοί ενώ κουβαλάμε τόσες διαφορετικές πλευρές. Όσον αφορά τις συμμετοχές, όλα τα έργα είναι εξαιρετικά προσεκτικά επιλεγμένα μέσα από ένα open call που πραγματικά “πήρε φωτιά”, με καλλιτέχνες από όλες τις μεριές του κόσμου. Δεν θα μπορούσα να ξεχωρίσω κάποιο — και αυτό είναι που κάνει τη φετινή διοργάνωση τόσο δυνατή. Κάθε καλλιτέχνης έχει μια δική του φωνή και μια ιστορία πίσω από το έργο του.
Ποιές είναι οι πιο λαμπερές στιγμές της διαδρομής αυτής και τι είναι πλέον αδιαπραγμάτευτο για σένα
Πίσω από αυτή τη διοργάνωση υπάρχει πάρα πολύ σκληρή δουλειά από μια ομάδα νέων επαγγελματιών, που όλοι παράλληλα κάνουμε πολλά πράγματα για να μπορούμε να υπηρετούμε αυτό που αγαπάμε. Ο καθένας βάζει το δικό του λιθαράκι, και μαζί χτίζουμε κάτι που μας ξεπερνά. Είναι μια συλλογική προσπάθεια που βασίζεται στο κοινό όραμα.
Οι “λαμπερές” στιγμές δεν είναι μεμονωμένες — υπάρχουν σε όλη τη διάρκεια αυτής της διαδρομής. Για μένα, η μεγαλύτερη ικανοποίηση είναι μια στιγμή που επαναλαμβάνεται κάθε φορά: όταν βλέπω τα πρόσωπα της ομάδας, των καλλιτεχνών και των επισκεπτών την πρώτη στιγμή που αντικρίζουν την έκθεση. Εκεί καταλαβαίνω αν αυτό που δημιουργήσαμε έχει νόημα. Όταν βλέπω ότι τους αγγίζει, ότι τους απορροφά, ότι το εκτιμούν — εκεί βρίσκεται η πραγματική επιτυχία.
Όσο για το τι είναι πλέον αδιαπραγμάτευτο για μένα, αυτό είναι η έννοια της ομάδας. Θέλω ανθρώπους γύρω μου με καθαρή πρόθεση, κοινό στόχο και εμπιστοσύνη. Πιστεύω βαθιά ότι όταν ενωνόμαστε και αποδεχόμαστε ο ένας τον άλλον, δημιουργείται πάντα μια κινητήριος δύναμη πολύ μεγαλύτερη από το άθροισμα των μονάδων. Και αυτή η δύναμη είναι που μπορεί να φέρει πραγματική εξέλιξη και ουσία σε ό,τι κάνουμε.
Το γεγονός ότι έρχεσαι σε άμεση επαφή με τους ανθρώπους και τις αντιδράσεις τους σε ένα public event πόσο σε βοηθάει και πόσο σημαντικό είναι τόσο για σένα;
Η άμεση επαφή με τον κόσμο σε ένα public event είναι κάτι τρομακτικό, άμεσο, πολυδιάστατο και απρόβλεπτο για μένα. Παρόλο που μπορεί να μη φαίνεται, κατά βάθος είμαι ένας βαθιά εσωστρεφής άνθρωπος, και αυτή η έκθεση είναι για μένα μια συνεχής πρόκληση. Προσπαθώ να ξεπερνώ αυτή την αγοραφοβία και να ανταποκρίνομαι σε κάτι που είναι πολύ μεγαλύτερο από μένα — να δημιουργώ τις συνθήκες ώστε οι επισκέπτες να νιώθουν όμορφα και να ρέει η ενέργεια στον χώρο. Και αυτό δεν σταματάει στο στήσιμο ή στην επιλογή των έργων. Είναι μια ζωντανή διαδικασία, στην οποία όλοι είμαστε μέρος της εμπειρίας — εγώ, οι καλλιτέχνες, οι επισκέπτες. Εκείνη τη στιγμή δημιουργείται κάτι που δεν μπορείς να ελέγξεις πλήρως, αλλά ακριβώς εκεί βρίσκεται και η μαγεία του.
Θεωρείς ότι η Θεσσαλονίκη έχει δυνατότητες να κάνει σημαντικότερα βήματα στον χώρο της Τέχνης
Πιστεύω βαθιά ότι η Θεσσαλονίκη έχει τεράστιες δυνατότητες να κάνει πολύ σημαντικά βήματα στον χώρο της τέχνης. Είναι μια πόλη με έντονη ταυτότητα, ιστορία και μια πολύ ζωντανή, δημιουργική ενέργεια. Υπάρχει ταλέντο, υπάρχουν άνθρωποι με όραμα, υπάρχει ανάγκη για έκφραση. Αυτό που χρειάζεται —και αρχίζει σιγά σιγά να χτίζεται— είναι περισσότερη εξωστρέφεια, συνεργασία και εμπιστοσύνη στο διαφορετικό. Να ανοίξουμε τα πλαίσια, να αφήσουμε χώρο σε νέες ιδέες και να μην περιοριζόμαστε από στενά σχήματα ή παλιές αντιλήψεις.
Βλέπω ότι υπάρχει δίψα, τόσο από τους καλλιτέχνες όσο και από το κοινό. Και όταν αυτά τα δύο συναντιούνται σε σωστές συνθήκες, μπορούν να δημιουργηθούν πράγματα με πραγματικό αντίκτυπο — όχι μόνο σε τοπικό, αλλά και σε διεθνές επίπεδο. Για μένα, το πιο σημαντικό είναι να συνεχίσουμε να δημιουργούμε ευκαιρίες, να στηρίζουμε ο ένας τον άλλον και να χτίζουμε κοινότητες. Γιατί η τέχνη δεν προχωράει μέσα από την απομόνωση, αλλά μέσα από τη σύνδεση. Και η Θεσσαλονίκη έχει όλα τα στοιχεία για να εξελιχθεί σε έναν ακόμα πιο δυναμικό πολιτιστικό πυρήνα.
Διηγήσου μας την πιο όμορφη ιστορία
Η πιο όμορφη ιστορία για μένα έχει να κάνει με έναν έρωτα. Με μια τέλεια στιγμή μέσα στον χρόνο. Με μια αγάπη πολυεπίπεδη που με στήριξε όσο τίποτα άλλο σε αυτόν τον κόσμο, τη στιγμή που τη χρειαζόμουν πιο πολύ από ποτέ, αλλά και από πολύ μικρή ηλικία.
Την ιστορία μου με τον Μάρκο. Τον άνθρωπό μου, που όταν ήμουν έγκυος στην κόρη μας, στον πέμπτο μήνα, έμαθα ότι έχω καρκίνο — και ήταν δίπλα μου σαν βράχος. Η ιστορία αυτή έχει το πιο όμορφο τέλος, γιατί μέσα από όλη αυτή την περιπέτεια βγήκαμε όλοι σώοι και αβλαβείς. Και ίσα ίσα, ίσως και λίγο πιο «μυαλωμένοι», με πιο καλή επαφή με το μέσα μας. Και με ένα μωρό — παιδάκι πλέον. Την Άννα Μαρία.
Η ηρωίδα μου, με τα πιο μεγάλα πράσινα μάτια και τις πιο τρελές ξανθιές μπούκλες. Αυτή είναι για μένα η πιο όμορφη ιστορία. Μια ιστορία που δεν υποκρίνεται ότι δεν υπάρχει dark side. Δεν σταματά να εκτιμά την τωρινή στιγμή και αρκείται στα απλά για να μπορεί να πει ότι είναι πλούσια και τυχερή. Αυτό είναι τέχνη.
Μίλησε μας για τις συνεργασίες που έχεις κάνει και πως έχουν διαμορφωθεί με το πέρασμα του χρόνου
Έχω την πολυτέλεια σήμερα να έχω ανθρώπους δίπλα μου σε όλα τα projects που επιλέγω η ίδια. Και αυτό είναι κάτι που δεν το θεωρώ δεδομένο — είναι αποτέλεσμα χρόνου, εμπειρίας και πολλής εσωτερικής δουλειάς. Αυτό όμως δεν ήταν πάντα έτσι. Στην αρχή της πορείας μου, ειδικά στο Λονδίνο, ήταν πολύ πιο δύσκολο. Δούλευα μέσα σε ομάδες ως νεότερη, χωρίς να έχω ιδιαίτερη επιλογή. Υπήρχε έντονος ανταγωνισμός και ένας ρυθμός που δεν άφηνε χώρο για προσωπικά όρια ή για το πώς πραγματικά θέλεις να συνεργάζεσαι.
Με τα χρόνια όμως αυτό άλλαξε. Σήμερα, στα 32 μου, νιώθω ότι είναι μια μεγάλη πολυτέλεια το ότι έχω επιλογή. Έχω την κρίση, την εμπειρία και τη συνείδηση να καταλαβαίνω τι μου ταιριάζει και τι όχι. Και τελικά, έχω καταλάβει ότι δεν είναι μόνο το τι κάνεις — έχει τεράστια σημασία με ποιον το κάνεις. Και ακόμα πιο συγκεκριμένα, το να είστε από την ίδια πλευρά της ιστορίας. Το “γιατί” σας να είναι κοινό. Να κινείστε με την ίδια πρόθεση, την ίδια κατεύθυνση και έναν βαθύ σεβασμό για αυτό που χτίζετε μαζί.
Μέσα από τη δουλειά μου, τόσο ως καλλιτέχνης όσο και ως επιμελήτρια, η συνεργασία έχει έναν πολύ σημαντικό ρόλο. Δεν είναι απλώς πρακτική — είναι βαθιά συναισθηματική. Νιώθω έντονα συναισθήματα για τους ανθρώπους που επιλέγουμε ο ένας τον άλλον σαν σταθμούς, και υπάρχει μια αμοιβαία στήριξη, μια διάθεση να βοηθήσουμε όπου μπορούμε. Είτε πρόκειται για brand collaborations, είτε για συνεργασίες με galleries, είτε για καλλιτέχνες που βρίσκονται «κάτω από τη φτερούγα μου», είτε για νέα παιδιά που μου ζητούν συμβουλές για την καλλιτεχνική πορεία που ονειρεύονται — για μένα όλα αυτά έχουν την ίδια αξία.
Και είμαι χαρούμενη που βρίσκομαι σε μια φάση που νιώθω ότι η δουλειά μου έχει αναγνωριστεί. Δύο πολύ απλά πράγματα μου δείχνουν τι σημαίνει αυτό για μένα: το τηλέφωνό μου δεν σταματάει να χτυπάει, και το βράδυ ξαπλώνω κουρασμένη αλλά γεμάτη. Γιατί στο τέλος, οι συνεργασίες δεν είναι απλώς επαγγελματικές σχέσεις. Είναι ανθρώπινες σχέσεις που διαμορφώνουν τη διαδρομή μας, μας εξελίσσουν και μας κρατούν συνδεδεμένους με αυτό που κάνουμε.
Tι αγαπάς και τι όχι στον χώρο που κινείσαι
Αυτό που αγαπώ στον χώρο είναι η ένταση που μπορεί να δημιουργήσει η τέχνη. Μου αρέσει όταν ένα έργο —όπως τα «Ανεμοδαρμένα Ύψη» που βγήκαν φέτος στον κινηματογράφο— φέρνει τον κόσμο σε μια έντονη διαμάχη για το αν είναι αριστούργημα ή ανοησία. (Εγώ το θεωρώ αριστούργημα.) Μου αρέσει αυτή η σύγκρουση, αυτή η ανάγκη να τοποθετηθούμε και να πάρουμε θέση.
Αγαπώ επίσης τη στιγμή που σταματάμε να ασχολούμαστε μόνο με τον εαυτό μας και προσπαθούμε να επικοινωνήσουμε στους άλλους πώς βλέπουμε κάτι — να μοιραστούμε μια οπτική που έχει βάθος, που είναι πολυεπίπεδη. Εκεί δημιουργείται ένας πραγματικός διάλογος.
Αυτό που δεν αγαπώ καθόλου είναι όταν η τέχνη υποτιμάται συνολικά. Μου φαίνεται το ίδιο απάνθρωπο και αδιανόητο με το να ακούω ότι άνθρωποι κάνουν κακό στα ζώα. Είναι κάτι που με απομακρύνει, με κάνει να νιώθω ότι υπάρχει ένα χάσμα που δεν εξηγείται εύκολα. Μου φαίνεται απειλητικό, ξένο και ανεξήγητο. Γιατί για μένα η τέχνη δεν είναι κάτι δευτερεύον. Είναι τρόπος να υπάρχουμε.
Ποιο θα ήταν ένα dream project για σένα
Έχω πολλά dream projects μέσα μου — και ελπίζω να μπορέσω να σας τα δείξω έμπρακτα, καθώς τα φέρνω σιγά σιγά μπροστά.
Ένα από αυτά είναι μια εμπειρία που συνδυάζει art & wellness, την οποία δημιουργώ μαζί με την αδερφή μου που είναι pilates instructor. Σε αυτή την εμπειρία θα συνυπάρχουν διαφορετικές μορφές meditation, art explorations, υγιεινή διατροφή, απεριόριστη φύση, αναπνοές μέσα στο πράσινο, επαφή με ζώα και μια βαθύτερη εξερεύνηση του εαυτού. Δεν μπορώ να βγάλω από την εξίσωση το προσωπικό wellbeing. Για μένα είναι απερίγραπτα σημαντικό να φροντίζουμε τον εαυτό μας μέσα στο χάος. Και την ίδια στιγμή, όπως φαίνεται και από τη δουλειά μου, με ενδιαφέρει να φέρνω αυτό το χάος στην επιφάνεια — να το κοιτάμε, να το επεξεργαζόμαστε, να το μετατρέπουμε.
Ένα άλλο dream project είναι να στήσω μια έκθεση με κορυφαίους καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο, στην ύπαιθρο. Με θέα τον ορίζοντα, τα στάχυα, τον ουρανό να αλλάζει φως. Με άλογα να κινούνται ελεύθερα γύρω από τον χώρο και με ήχους της φύσης να γίνονται η “μουσική” της εμπειρίας. Κάτι που να είναι ταυτόχρονα γήινο και ονειρικό. Ένα περιβάλλον όπου η τέχνη, το σώμα και η φύση δεν διαχωρίζονται.
Η έκθεση που δεν θα ξεχάσεις ποτέ
Η έκθεση που δεν θα ξεχάσω ποτέ δεν είναι μία. Στη Royal Academy of Arts, η συνάντηση του Bill Viola με τον Michelangelo ήταν κάτι που με σημάδεψε. Αυτή η συνομιλία ανάμεσα στο παλιό και το σύγχρονο, στο σώμα, στο φως, στη θνητότητα — ήταν μια εμπειρία σχεδόν υπαρξιακή.
Και στο Παρίσι, στο Musée Picasso, η έκθεση του Pablo Picasso με τον Francis Bacon ήταν από τις πιο δυνατές εμπειρίες που έχω ζήσει. Δύο κόσμοι ωμοί, έντονοι, σχεδόν βίαιοι συναισθηματικά — σε φέρνουν αντιμέτωπο με την ανθρώπινη φύση χωρίς φίλτρο.
Δώσε μας τον δικό σου ορισμό για την ομορφιά
Η ομορφιά για μένα είναι μια ανοιξιάτικη μέρα μετά από έναν βαρύ χειμώνα.
Η φύση που ξαφνικά γίνεται πλουμιστή και μυρωδάτη, είσαι στο αυτοκίνητο, το παρατηρείς και οδεύεις προς τη Χαλκιδική ακούγοντας στο ραδιόφωνο το αγαπημένο σου τραγούδι – “Golden Brown, the Stranglers”. Όλα ανθίζουν χωρίς προσπάθεια, σαν να θυμούνται από μόνα τους τι πρέπει να κάνουν.
Τι θεωρείς αυθεντικό στις μέρες μας;
Αυθεντικό για μένα σήμερα είναι ό,τι δεν προσπαθεί να είναι κάτι άλλο. Σε έναν κόσμο που μπορεί ανά πάσα στιγμή να σε προσβάλει, να σε μαλώσει, να προσπαθήσει να σε βάλει σε καλούπια, σε έναν κόσμο με followers και μετρημένη αξία. Σε έναν κόσμο του morning routine και του “grwm” — χωρίς να τα υποτιμώ — αυθεντικό είναι να μην κάνεις πράγματα performative χωρίς να τα νιώθεις. Να βρεις τη φωνή σου μέσα στο χάος.
Αυθεντικό είναι το να μένεις εκεί. Να μην αλλάζεις για να χωρέσεις. Να αντέχεις να είσαι ο εαυτός σου, ακόμα κι όταν αυτό δεν είναι εύκολο. Να δημιουργείς ένα καινούριο έργο με σκοπό να αρέσει κυρίως σε σένα! Να κρατάς τη φωνή σου καθαρή, χωρίς υπερβολικό φιλτράρισμα. Να δείχνεις και το φως και το σκοτάδι σου χωρίς να τα απολογείσαι. Για μένα, αυθεντικότητα είναι μια ήσυχη δύναμη, πολύ σημαντική που μ’ αρέσει και απολαμβάνω πολύ να τη βλέπω στο The Authentics.
