Ποια θεωρείς τα πιο σημαντικά και καίρια σημεία στη διαδρομή σου που σε έφεραν εδώ που βρίσκεσαι σήμερα και τι χαρακτηρίζει το DNA των δραστηριοτήτων σου;
Θα ξεκινούσα από το Hotel Experience, γιατί εκεί φαίνεται αρκετά καθαρά πού έχει οδηγήσει αυτή η διαδρομή. Το ζητούμενο για μένα είναι η εξωστρέφεια να βρίσκει ένα παραγωγικό περιβάλλον, δηλαδή να συναντιούνται άνθρωποι που έχουν λόγο να δουλέψουν μαζί, να ανταλλάσσουν γνώση, να δοκιμάζουν τις απόψεις τους και να προχωρούν σε συνεργασίες. Χρειάζεται η ίδια η διοργάνωση να υποστηρίζει όσα λέγονται στη σκηνή, μέσα από τον χώρο, την επιμέλεια και τις συναντήσεις που επιτρέπει.
Στο Hotel Experience, ένας ξενοδόχος μπορεί να ακούσει πώς σκέφτεται ένας αρχιτέκτονας, ένας επενδυτής να καταλάβει τι χρειάζεται η λειτουργία και ένας δημιουργός να βρει τον άνθρωπο που θα υποστηρίξει μια ιδέα του. Με ενδιαφέρει πολύ και η διαφωνία μεταξύ τους. Εκεί αποκαλύπτονται συχνά οι πραγματικές δυσκολίες, όσα δεν φαίνονται σε μια ωραία παρουσίαση ενός ολοκληρωμένου έργου.
Έτσι αντιλαμβάνομαι ένα think tank. Η αξία του φαίνεται στις ερωτήσεις που ανοίγει, στους ανθρώπους που φέρνει σε επαφή και στη δουλειά που μπορεί να προκύψει μετά. Για να συμβεί αυτό, χρειάζεται προετοιμασία: να γνωρίζεις το αντικείμενο, να επιλέγεις συνομιλητές με συμπληρωματικές εμπειρίες και να τους δίνεις έναν ουσιαστικό λόγο να καθίσουν στο ίδιο τραπέζι.
Αν κοιτάξω λοιπόν προς τα πίσω, το σταθερό στοιχείο στη διαδρομή μου είναι αυτή η επιθυμία να δημιουργώ τις συνθήκες μιας συνάντησης που θα έχει συνέχεια. Να αναγνωρίζω μια δυνατότητα ανάμεσα σε ανθρώπους και πεδία που ίσως δεν έχουν ακόμη συνομιλήσει. Αυτό χαρακτηρίζει και τις δραστηριότητές μας σήμερα. Η περιέργεια για όσα συμβαίνουν στην αρχιτεκτονική, στο design, στον πολιτισμό και στην επιχειρηματικότητα, μαζί με την ευθύνη να τους δίνουμε χώρο, δημόσιο λόγο και ευκαιρίες συνεργασίας.
Πως η αρχιτεκτονική, το design και ο χώρος του hospitality έγιναν ο κατευθυντήριος κορμός σε όλα αυτά που δημιουργείς και με ποιον τρόπο θεωρείς ότι μπορεί να υπάρξει στήριξη και εξέλιξη στους τομείς αυτούς, μέσω του Archisearch
Το Archisearch το αντιλαμβάνομαι ως ένα περιοδικό αρχιτεκτονικής ευφυΐας. Με ενδιαφέρει να παρακολουθεί τη σκέψη που παράγει έναν χώρο: ποια ανάγκη τον γέννησε, ποιος πήρε την πρωτοβουλία, ποιες οικονομικές συνθήκες και κοινωνικές αντιλήψεις καθόρισαν τις αποφάσεις του. Η συλλεκτική έντυπη έκδοσή του, που έχει διακριθεί με Red Dot Design Award, αποτυπώνει αυτή την ευρύτερη εκδοτική δουλειά. Το ολοκληρωμένο έργο μάς δίνει την αφορμή να αναζητήσουμε και τις αιτίες της αρχιτεκτονικής παραγωγής.
Στην Ελλάδα σήμερα, ο τουρισμός είναι ο βασικός μοχλός αυτής της παραγωγής. Επηρεάζει το πού χτίζουμε, τι επαναχρησιμοποιούμε, ποιες περιοχές αποκτούν επενδυτικό ενδιαφέρον και πώς αλλάζει η καθημερινότητα των κατοίκων τους. Επομένως, η ενασχόληση με το hospitality μάς οδηγεί αναπόφευκτα σε ερωτήματα για την κατοίκηση, το τοπίο, τις υποδομές και τη διαχείριση του χώρου.
Εδώ βρίσκεται και η λειτουργία του think tank που θέλουμε να καλλιεργούμε. Μέσα από την εκδοτική έρευνα, τις συζητήσεις και τις συνεργασίες μας, επιδιώκουμε να φέρνουμε την αρχιτεκτονική γνώση εκεί όπου διαμορφώνονται οι αποφάσεις. Η στήριξη του κλάδου περιλαμβάνει την ανάδειξη των δημιουργών, αλλά χρειάζεται να προχωρά και στην κατανόηση των συνθηκών μέσα στις οποίες εργάζονται.
Σε συνεργασία με τη Design Ambassador, το mother brand μας, αυτή η δουλειά επεκτείνεται με την έκθεση για την αρχιτεκτονική στην Ελλάδα και με το λανσάρισμα του Design Democracy. Πρόκειται για ένα πρόγραμμα συζητήσεων που τοποθετεί την αρχιτεκτονική ως ισότιμο συνομιλητή στο κοινωνικό, φιλοσοφικό και θεσμικό πλαίσιο των σημερινών ζητημάτων.
Στην κοινωνική κατοικία, για παράδειγμα, η αρχιτεκτονική έχει λόγο από τη στιγμή που συζητάμε ποιον αφορά μια πολιτική και τι ζωή θέλουμε να επιτρέπει. Στον δημόσιο χώρο, από τη στιγμή που αποφασίζουμε ποιος έχει πρόσβαση, ποιος αισθάνεται ευπρόσδεκτος και ποιες χρήσεις χωρούν. Με ενδιαφέρει να διεκδικήσουμε αυτή την παρουσία στη συζήτηση, όσο οι επιλογές παραμένουν ακόμη ανοιχτές.
Δίνοντας βήμα σε ανθρώπους δημιουργικούς να συναντηθούν και να ανταλλάξουν ιδέες, ποιοι νέοι ορίζοντες ανοίγονται και ποιες είναι οι υψηλές σας προσδοκίες;
Σε ένα παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον, θέλουμε οι δημιουργοί μας να αποκτούν μεγαλύτερη διαπραγματευτική δύναμη, ανταγωνιστικότητα και πρόσβαση σε διεθνείς συνεργασίες. Η φιλοδοξία μας είναι να διευρύνουμε την επιρροή τους, προστατεύοντας συγχρόνως μια ταυτότητα που εξελίσσεται μέσα από τις ανταλλαγές, διατηρώντας τη δική της φωνή.
Τι θα κρατήσεις σαν τα πιο σημαντικά highlights της φετινής διοργάνωσης και ποιο ήταν αυτό που καταφέρατε φέτος σε σχέση με τις προηγούμενες χρονιές
Φέτος η προσέλευση σχεδόν διπλασιάστηκε και το Hotel Experience έγινε σημείο αναφοράς για δύο βιομηχανίες, την αρχιτεκτονική και τον τουρισμό. Το βήμα σε σχέση με τις προηγούμενες χρονιές ήταν ότι οι συζητήσεις τους μπήκαν βαθύτερα στις αποφάσεις που παίρνουν μαζί: από την επένδυση και τον σχεδιασμό μέχρι τη λειτουργία και τη σχέση με τον τόπο.
Κρατάω ορισμένες παρεμβάσεις που αξίζει να έχουν συνέχεια: το ανοιχτό κάλεσμα προς επιχειρήσεις για μια συμμαχία αναζωογόνησης των ορεινών περιοχών· την επιμονή ότι η προβολή ενός προορισμού προϋποθέτει μια εμπειρία που μπορεί πράγματι να προσφέρει· τη σύνδεση της αυθεντικότητας με την επιβίωση των παραγωγών και της τοπικής γνώσης. Και μια σκέψη με ιδιαίτερη βαρύτητα στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης: πόσο χώρο αφήνουμε στον επισκέπτη για αυθορμητισμό, ανακάλυψη και συμμετοχή. Αυτές οι ιδέες δίνουν ήδη υλικό για την επόμενη διοργάνωση και, κυρίως, για δουλειά μέχρι τότε.
Τι ακολουθεί και τι οραματίζεσαι για τη συνέχεια;
Ετοιμάζουμε διεθνή events που θα ανοίξουν νέες συνεργασίες για τους δημιουργούς μας. Παράλληλα, εργαζόμαστε ενεργά για τη δημιουργία ενός μουσείου αρχιτεκτονικής στην Ελλάδα, μια προοπτική που θέλουμε να αποκτήσει μόνιμη θέση στην πολιτιστική ζωή της χώρας μετά την Έκθεση Αρχιτεκτονικής στην Ελλάδα.
Πως διαμορφώνεται κατά τη γνώμη σου η ελληνική αρχιτεκτονική σήμερα. Υπάρχει σύνδεση με το παρελθόν, υπάρχει ελπίδα πως οι νέες γενιές φέρνουν αισιοδοξία για το μέλλον;
Η ελληνική αρχιτεκτονική σήμερα έχει πολλές φωνές. Η σύνδεσή της με το παρελθόν κρίνεται στον τρόπο που επεξεργάζεται τη γνώση του, όπως τη σχέση με το έδαφος και το κλίμα, την οικονομία των μέσων, τις μεταβάσεις ανάμεσα στον ιδιωτικό και στον κοινό χώρο. Αυτή η κληρονομιά παραμένει γόνιμη όσο επιδέχεται νέες ερμηνείες.
Οι νεότερες γενιές φέρνουν διεθνείς εμπειρίες, ερευνητική διάθεση και ευαισθησία για το περιβάλλον και την επανάχρηση. Μου δίνουν αισιοδοξία, αλλά χρειάζονται και ευκαιρίες να δοκιμάσουν τις ιδέες τους σε διαφορετικές κλίμακες και ανάγκες.
Θέλουμε να συνεχιστεί με αμείωτη ένταση η αξιόλογη παραγωγή στα ιδιωτικά έργα και να διευρυνθεί το πεδίο της στην καθημερινή κατοικία, στην εργασία, στην εκπαίδευση και, βέβαια, στο δημόσιο. Η ποιότητα που αναγνωρίζουμε σε ένα ξενοδοχείο ή μια ιδιωτική κατοικία πρέπει να αποτελεί εξίσου απαίτηση για ένα σχολείο, μια πλατεία, μια δομή φροντίδας. Εκεί χρειάζονται δημόσιες αναθέσεις με αρχιτεκτονικά κριτήρια, διαγωνισμοί και πρόσβαση νέων γραφείων σε έργα ευθύνης.
Τι δώρα σου έχει προσφέρει η ωριμότητα σε σχέση με το έργο σου;
Με έχει κάνει πιο πρόθυμο να ακούω και πιο προσεκτικό απέναντι στους ανθρώπους με τους οποίους δουλεύω. Σε κάθε συνεργασία υπάρχουν διαφορετικές φιλοδοξίες, ανάγκες και προσωπικές διαδρομές· θέλω να καταλαβαίνω τι προσδοκά ο καθένας και να βρίσκει κι εκείνος λόγο να συνεχίσει μαζί μας. Έχω μεγαλύτερη επίγνωση του πόση δουλειά χρειάζεται κάτι για να γίνει σωστά, αλλά και περισσότερη τόλμη να επιμένω σε όσα θεωρώ ουσιαστικά και όμορφα.
Πως θα ήθελες να δεις το Archisearch σε δέκα χρόνια;
Να παραμένει ένα σημείο αναφοράς στο οποίο επιστρέφεις επειδή εμπιστεύεσαι την κρίση του και ξέρεις ότι θα συναντήσεις κάτι που δεν είχες σκεφτεί. Φαντάζομαι περισσότερες ιστορίες, εκδοτικές μορφές, μεγαλύτερη ελευθερία πειραματισμού και χώρο για φωνές που ακόμη αναζητούν τη γλώσσα τους. Να διατηρεί ζωντανή τη συζήτηση ανάμεσα στην αρχιτεκτονική, στην τέχνη και στη δημιουργία, ακόμη κι όταν αυτή δυσκολεύει τις βεβαιότητές μας.
Τρία μέρη που αγαπάς να επιστρέφεις και γιατί
Στην Ελαφόνησο, για τις διακοπές και την ηρεμία της, για να αφήνω λίγο στην άκρη τον ρυθμό της δουλειάς. Στο Λονδίνο και στη Βενετία επιστρέφω κυρίως για τις εκθέσεις. Μου αρέσει να αφιερώνω χρόνο στη δουλειά άλλων δημιουργών, να παρακολουθώ πώς αλλάζει η σκέψη τους και να φεύγω με καινούργιες απορίες. Στο Βερολίνο όπου ζουν τα παιδιά μου και απ’ όπου ξεκίνησε η Design Ambassador.
Ποιος είναι ο δικός σου ορισμός για την ομορφιά
Με συγκινεί ό,τι καταλαβαίνει την εποχή του και έχει την ειλικρίνεια να της απαντήσει με τη δική του γλώσσα. Στην ομορφιά αναζητώ μέτρο και ενδιαφέρον για τον άνθρωπο – πώς τον κάνει να αισθάνεται, τι του επιτρέπει να ζήσει, πόσο χώρο τού αφήνει. Συχνά την αναγνωρίζω όταν νιώθω ότι κάποιος έχει σκεφτεί με προσοχή αυτόν που θα συναντήσει το έργο του.
Είναι το αυθεντικό ένα στοίχημα που κερδίζεται;
Το αυθεντικό εξελίσσεται όσο οι άνθρωποι έχουν τη δυνατότητα να δημιουργούν. Σήμερα η ομογενοποίηση και η επικράτηση μιας πολιτισμικής μονοκαλλιέργειας περιορίζουν αυτή τη δυνατότητα. Οι ίδιες εικόνες, τα ίδια υλικά, οι ίδιες υποσχέσεις επαναλαμβάνονται παντού.
Για να διατηρηθεί η ιδιαιτερότητα ενός τόπου, χρειάζεται χώρος για νέες ιδέες, δίκαιη αμοιβή και προοπτική για όσους παράγουν – από τον τεχνίτη και τον αγρότη μέχρι τον αρχιτέκτονα και τον άνθρωπο της φιλοξενίας. Αυτοί χρειάζονται κίνητρο να συνεχίσουν, να μεταδώσουν τη γνώση τους και να δοκιμάσουν κάτι καινούργιο.
Μια σκηνοθετημένη εκδοχή ενός τόπου μπορεί να την αναπαράγει εντυπωσιακά όποιος διαθέτει αρκετά χρήματα. Το αμίμητο βρίσκεται στις σχέσεις, στη συσσωρευμένη γνώση και στις προσωπικές επιλογές που τον διαμορφώνουν καθημερινά. Αυτή η δυνατότητα χρειάζεται συνειδητή υποστήριξη. Από εκεί θα προκύψει και ό,τι οι επόμενοι θα αναγνωρίσουν ως αυθεντικό.
