Στον Ερημίτη, ένα από τα τελευταία μεγάλα αδόμητα παράκτια οικοσυστήματα της βορειοανατολικής Κέρκυρας, ο καλλιτέχνης The Krank παρουσιάζει μια προσωρινή εικαστική παρέμβαση, δεκατέσσερα χρόνια μετά την έναρξη των κινητοποιήσεων για την προστασία της περιοχής.
«Δουλεύοντας το έργο στον Ερημίτη, κάτω από τον ήλιο αλλά και μέσα στη βροχή, από νωρίς το πρωί μέχρι την ώρα που έβγαινε το φεγγάρι, περπάτησα τα μονοπάτια του αλλά και τον προσέγγισα από τη θάλασσα. Οι συνεχείς εναλλαγές του τοπίου, μαζί με την καθημερινή επαφή με τους ανθρώπους που τον υπερασπίζονται, με έκαναν μέσα σε λίγες μέρες να γνωρίσω πραγματικά αυτόν τον τόπο. Και πλέον μου είναι αδύνατον να φανταστώ ως “ανάπτυξη” οτιδήποτε άλλο πέρα από τη διατήρησή του.»
ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΕΡΓΟ
Η προσωρινή εγκατάσταση land art «Πληγή» δημιουργήθηκε από τον καλλιτέχνη The Krank στον Ερημίτη της Κέρκυρας. Κάτοικοι και επισκέπτες του νησιού ήρθαν σε επαφή με ένα έργο που μιλά τόσο για τον συγκεκριμένο τόπο όσο και για τα ολοένα περισσότερα φυσικά τοπία που φέρουν τα σημάδια της ανθρώπινης παρέμβασης.
Στην «Πληγή», το περιβάλλον μετατρέπεται συμβολικά σε σώμα. Μια υπερμεγέθη κόκκινη τομή ανοίγει τη γη στα δύο, ενώ μαύρα ράμματα μοιάζουν να συγκρατούν τις δύο πλευρές της. Μια οικεία εικόνα τραύματος μεταφέρεται σε κλίμακα τοπίου, κάνοντας την ευαλωτότητα του φυσικού περιβάλλοντος αντιληπτή μέσα από κάτι που γνωρίζουμε από το ίδιο μας το σώμα.
Τα ράμματα εισάγουν στο έργο την ανθρώπινη παρουσία, όχι μόνο συμβολικά αλλά και μέσα από την ίδια τη διαδικασία δημιουργίας. Μέλη της τοπικής κοινότητας και της πρωτοβουλίας Save Erimitis συμμετείχαν στη δημιουργία και την τοποθέτησή τους, μετατρέποντας το ίδιο το ράψιμο σε συλλογική πράξη.
Η χειρονομία αυτή παραπέμπει σε όσους επί χρόνια υπερασπίζονται τον Ερημίτη, αλλά και ευρύτερα σε κάθε ενεργή προσπάθεια προστασίας ενός τόπου όταν αυτός βρίσκεται υπό πίεση. Η φροντίδα παύει έτσι να είναι μόνο καλλιτεχνική μεταφορά και αποκτά πραγματική, συλλογική διάσταση απέναντι στην εκμετάλλευση και την επέμβαση. Τα ράμματα δεν εξαφανίζουν την πληγή ούτε αναιρούν το τραύμα, αλλά τη συγκρατούν κλειστή, δημιουργώντας τις συνθήκες για επούλωση.
ΕΡΗΜΙΤΗΣ — ΙΣΤΟΡΙΚΟ
Η «Πληγή» δεν τοποθετήθηκε σε ένα τυχαίο σημείο του Ερημίτη. Το έργο δημιουργήθηκε πάνω σε τμήμα της περιοχής από το οποίο είχαν ήδη περάσει μπουλντόζες, στο πλαίσιο των εργασιών για το προηγούμενο σχέδιο ανάπτυξης. Η συμβολική εικόνα του τραύματος τοποθετείται έτσι πάνω σε ένα πραγματικό ίχνος της προηγούμενης ανθρώπινης επέμβασης στο έδαφος.
Η αντιπαράθεση για το μέλλον του Ερημίτη ξεκίνησε το 2012, όταν το ΤΑΙΠΕΔ άρχισε τη διαδικασία αξιοποίησης της δημόσιας έκτασης και, έναν χρόνο αργότερα, εγκρίθηκε η δεσμευτική προσφορά της NCH Capital. Το Kassiopi Project που ακολούθησε προέβλεπε επένδυση με ξενοδοχείο πέντε αστέρων, έως 40 βίλες και μαρίνα 57 θέσεων. Το μέγεθος και η θέση της ανάπτυξης προκάλεσαν σοβαρές περιβαλλοντικές ενστάσεις και πολυετείς κινητοποιήσεις κατοίκων και τοπικών φορέων, καθώς το σχέδιο αφορούσε ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο οικοσύστημα με προστατευόμενους υγροτόπους και παράκτια ενδιαιτήματα. Οι εργασίες ξεκίνησαν το 2021, όμως, ύστερα από χρόνια αντιπαράθεσης, νομικών προσφυγών και τοπικής κινητοποίησης, το αρχικό σχέδιο δεν προχώρησε.
Σήμερα η έκταση βρίσκεται υπό τον έλεγχο νέου επενδυτικού σχήματος που συνδέεται με την Calamos Investments. Παρότι έχουν δημοσιευτεί πληροφορίες για έναν διαφορετικό σχεδιασμό, ένα πλήρες και δεσμευτικό νέο master plan δεν έχει ακόμη παρουσιαστεί δημόσια. Το έργο εμφανίζεται έτσι σε μια ενδιάμεση στιγμή: το παρελθόν έχει ήδη αφήσει τα σημάδια του, ενώ το μέλλον της περιοχής παραμένει ανοιχτό.
Η ραμμένη «Πληγή» λειτουργεί μέσα σε αυτή ακριβώς τη συνθήκη. Δεν παρουσιάζει μια καταστροφή ως τετελεσμένο γεγονός, αλλά θέτει το ερώτημα αν ένας τόπος που έχει ήδη τραυματιστεί θα μπορέσει να επουλωθεί ή αν η πληγή θα ανοίξει ξανά.
ΕΡΗΜΙΤΗΣ — Η ΑΞΙΑ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ
Ο Ερημίτης βρίσκεται στο βορειοανατολικό άκρο της Κέρκυρας, ανάμεσα στο Αυλάκι και τον Άγιο Στέφανο. Σε μια σχετικά περιορισμένη έκταση συνυπάρχουν δάσος με πυκνή μεσογειακή βλάστηση, τρεις παράκτιοι υγρότοποι, βραχώδεις ακτές και επτά μικροί αδόμητοι κόλποι, σχηματίζοντας ένα από τα πιο σύνθετα φυσικά μωσαϊκά του νησιού.
Η οικολογική του σημασία εκτείνεται από τη στεριά μέχρι τη θάλασσα. Στην περιοχή έχουν καταγραφεί εκατοντάδες είδη φυτών, δεκάδες είδη πτηνών και περισσότερα από 200 θαλάσσια είδη, ενώ εκτεταμένα λιβάδια Ποσειδωνίας καλύπτουν τον θαλάσσιο πυθμένα κατά μήκος της ακτής. Οι τρεις υγρότοποι λειτουργούν επίσης ως μέρος ενός ευρύτερου οικολογικού συστήματος που συνδέεται με την απέναντι αλβανική ακτή και το προστατευόμενο εθνικό πάρκο του Μπουτρίντι.
Αυτή η συνύπαρξη δάσους, υγροτόπων και θάλασσας μέσα σε μια σχεδόν συνεχόμενη αδόμητη παράκτια ζώνη είναι εκείνη που καθιστά τον Ερημίτη ένα ανεκτίμητο φυσικό οικοσύστημα, όχι μόνο για την Κέρκυρα αλλά και για το ευρύτερο Ιόνιο.
ΤΟ ΕΡΓΟ ΚΑΙ Η ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ
Για δύο ημέρες, κάτοικοι και επισκέπτες είχαν την ευκαιρία να συμμετέχουν σε οργανωμένους περιπάτους από το Save Erimitis, μαζί με επιστημονικούς συμβούλους, οι οποίοι κατά τη διάρκεια της διαδρομής παρουσίαζαν τον οικολογικό πλούτο της περιοχής και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του οικοσυστήματος. Ακόμη και για ανθρώπους που γνώριζαν ήδη τον Ερημίτη, η παρουσία των επιστημόνων πρόσφερε έναν διαφορετικό τρόπο ανάγνωσης ενός οικείου τοπίου.
Η διαδρομή κατέληγε στην «Πληγή», και η επιστημονική γνώση συναντούσε την καλλιτεχνική εμπειρία, με τον The Krank να παρουσιάζει το έργο και να ανοίγει τη συζήτηση με το κοινό γύρω από τη φροντίδα και την ανθρώπινη παρέμβαση. Οι πληροφορίες για το οικοσύστημα, τη βιοποικιλότητα και την οικολογική αξία του Ερημίτη αποκτούσαν έτσι μια διαφορετική διάσταση μέσα από τη συνάντηση με το έργο και τη συζήτηση που ακολουθούσε.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟΝ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗ
Ο The Krank είναι Έλληνας εικαστικός καλλιτέχνης με έδρα την Αθήνα. Η πρακτική του επικεντρώνεται σε μεγάλης κλίμακας επιτόπιες εγκαταστάσεις, έργα land art και δημόσιες παρεμβάσεις που διερευνούν τη σχέση ανάμεσα στο τοπίο, τη συλλογική μνήμη και σύγχρονα κοινωνικά ζητήματα. Μέσα από τη δουλειά του μετατρέπει πραγματικούς τόπους σε πεδία δημόσιου διαλόγου και συλλογικού προβληματισμού.
Έργα του έχουν παρουσιαστεί σε πολιτιστικούς και θεσμικούς χώρους διεθνώς, μεταξύ άλλων στο Barbican Centre στο Λονδίνο, στο SLVV Deutsches Historisches Museum, στην Transmediale 2024 και στο Typo Berlin – Haus der Kulturen der Welt στο Βερολίνο, στη Documenta Halle στο Κάσελ, στο Kultur- und Kongresszentrum Luzern στη Λουκέρνη, στο World Conference Center Bonn στο πλαίσιο διοργάνωσης των Ηνωμένων Εθνών, στην Berry Campbell Gallery στη Νέα Υόρκη καθώς και στη Βραζιλία στο SESI Lab μαζί με το British Council και στον WHO Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας στο πλαίσιο της COP30.
