Tέσσερις καλλιτέχνες, η Βασιλική Κούκου, ο Δημήτρης Κοντοδήμος, ο The Krank και ο Διονύσης Χριστοφιλογιάννης δημιούργησαν έργα, αφήνοντας ο καθένας το δικό του αποτύπωμα στο νησί των Οθωνών, που συνομιλούν με την τοπική κοινωνία και το καθηλωτικό τοπίο. Ο Διονύσης Χριστοφιλογιάννης μιλάει εκ μέρους του Ionian Lab για αυτό το τολμηρό εγχείρημα…
Πώς γεννήθηκε η ιδέα του IONIAN LAB και γιατί επιλέξατε οι πρώτοι σταθμοί να είναι οι Οθωνοί;
Η ιδέα γεννήθηκε από μια κοινή επιθυμία του Space52 και της Kalogerou να δημιουργήσουμε κάτι περισσότερο από μια φιλοξενία καλλιτεχνών. Θέλαμε ένα εργαστήριο έρευνας, παραγωγής και ανταλλαγής γνώσης, όπου ο τόπος να επηρεάζει ουσιαστικά το έργο. Οι Οθωνοί, το δυτικότερο κατοικημένο σημείο της Ελλάδας, συμπυκνώνουν ιστορία, γεωπολιτική, οικολογία και μύθο. Δεν είναι απλώς ένα όμορφο νησί· είναι ένα φυσικό και πολιτισμικό σύνορο.
Το πρόγραμμα βασίζεται στη συνεργασία του Space52 με την Kalogerou. Πώς λειτουργεί αυτή η συνέργεια;
Η Kalogerou προσφέρει τον τόπο, την καθημερινή εμπειρία του νησιού και τη φιλοξενία, ενώ το Space52 αναλαμβάνει τον καλλιτεχνικό σχεδιασμό, την επιμέλεια, την επιλογή των δημιουργών και τη διεθνή δικτύωση. Η συνεργασία βασίζεται στην πεποίθηση ότι η σύγχρονη τέχνη μπορεί να δημιουργήσει νέες αφηγήσεις για απομακρυσμένες περιοχές και να τις συνδέσει με διεθνή δίκτυα πολιτισμού.
Θα ήθελα ιδιαίτερα να ευχαριστήσω τον ιδρυτή της Kalogerou, Διονύση Δημουλίτσα, για την αγάπη, την εμπιστοσύνη και την ουσιαστική στήριξη που έδειξε από την πρώτη στιγμή σε αυτό το εγχείρημα. Χωρίς τη δική του πίστη στην ιδέα, τη γενναιοδωρία και τη βαθιά σχέση του με τους Οθωνούς, το IONIAN LAB δεν θα μπορούσε να έχει πάρει αυτή τη μορφή.
Οι τέσσερις καλλιτέχνες έχουν πολύ διαφορετικές πρακτικές. Τι ήταν αυτό που σας έκανε να τους φέρετε μαζί;
Δεν αναζητήσαμε ομοιότητα αλλά συμπληρωματικότητα. Όλοι αντιμετωπίζουν το τοπίο ως φορέα νοήματος.
Η Βασιλική Κούκου προσεγγίζει τους Οθωνούς μέσα από τη μυθολογία και την οικολογία. Οι «Νύμφες της Ωγυγίας» είναι υβριδικές μορφές που γεννιούνται από το νερό, τη βλάστηση και τη μνήμη του τόπου.
Ο Δημήτρης Κοντοδήμος εξερευνά τη γεωγραφία ως πολιτική συνθήκη. Τα έργα «Not to Touch the Earth, Not to See the Sun» και «West/End» μιλούν για την επιθυμία της φυγής, τα σύνορα και τη Δύση ως υπόσχεση αλλά και ιδεολογικό κατασκεύασμα.
Ο The Krank χρησιμοποιεί τη land art για να ανοίξει μια δημόσια συζήτηση γύρω από τις σχεδιαζόμενες εξορύξεις υδρογονανθράκων στο Ιόνιο. Το έργο «The Hunt» μετατρέπει την παραλία σε πεδίο σύγκρουσης ανάμεσα στον προϊστορικό κυνηγό και τη σύγχρονη βιομηχανία.
Εγώ προσεγγίζω το νησί μέσα από τη συλλογική μνήμη, με τη σειρά σχεδίων «Μιμή», αφιερωμένη στο τελευταίο γαϊδουράκι των Οθωνών, που μετατρέπεται σε αλληγορία μιας κοινότητας και ενός τρόπου ζωής που χάνεται.
Υπάρχει ένας κοινός άξονας που συνδέει αυτά τα τόσο διαφορετικά έργα;
Ναι. Όλα μιλούν για τη σχέση ανθρώπου και τόπου. Άλλα μέσα από τη μνήμη, άλλα μέσα από τον μύθο, άλλα μέσα από την πολιτική ή την οικολογία. Κανένα έργο δεν θα μπορούσε να υπάρξει με τον ίδιο τρόπο οπουδήποτε αλλού. Οι Οθωνοί δεν είναι απλώς το σημείο παραγωγής τους· είναι η αιτία ύπαρξής τους.
Το ενδιαφέρον είναι ότι τα έργα δεν μένουν μόνο μέσα στον χώρο της τέχνης αλλά συνομιλούν με την τοπική κοινωνία. Ήταν εξαρχής στόχος;
Απολύτως. Δεν θέλαμε μια κλειστή residency. Οι συναντήσεις με τους κατοίκους, οι καθημερινές συζητήσεις, οι περιπάτοι και οι προσωπικές ιστορίες αποτέλεσαν κομμάτι της έρευνας. Ακόμη και όταν οι λουόμενοι ρωτούσαν τον The Krank τι είναι το μαύρο γεωύφασμα στην παραλία, αυτή η απορία μετατράπηκε σε μέρος του ίδιου του έργου.
Ποιο είναι το μεγαλύτερο στοίχημα του IONIAN LAB;
Να αποδείξει ότι η περιφέρεια μπορεί να παράγει σύγχρονη καλλιτεχνική σκέψη υψηλού επιπέδου. Συνήθως περιμένουμε οι μεγάλες ιδέες να γεννηθούν στα μεγάλα αστικά κέντρα. Εμείς πιστεύουμε ότι ένα μικρό ακριτικό νησί μπορεί να αποτελέσει τόπο διεθνούς διαλόγου και καλλιτεχνικής παραγωγής.
Είναι μια μεμονωμένη δράση ή η αρχή ενός μεγαλύτερου σχεδίου;
Είναι η αρχή. Το IONIAN LAB σχεδιάστηκε ως ένας μακροπρόθεσμος θεσμός. Στόχος μας είναι να δημιουργηθεί ένα διεθνές δίκτυο residencies και συνεργασιών που θα συνδέει τα Διαπόντια Νησιά με καλλιτέχνες, επιμελητές και ιδρύματα από όλο τον κόσμο. Θέλουμε οι Οθωνοί να γίνουν ένας τόπος όπου η σύγχρονη τέχνη δεν επισκέπτεται απλώς το νησί, αλλά ριζώνει και εξελίσσεται μαζί του.
