Από την Τετάρτη 3 Δεκεμβρίου 2025, στο Μουσείο Μπενάκη Ελληνικού Πολιτισμού, παρουσιάζεται η έκθεση με τίτλο «Πήλινα τοπία • Hτέχνη του καθημερινού» της σημαντικής εκπροσώπου της κεραμοπλαστικής τέχνης Ελένης Βερναδάκη σε επιμέλεια Βασίλη Ζηδιανάκη/ ATOPOS cvc. Πρόκειται για μια «αναδυόμενη» (popup) έκθεση που φιλοξενείται στις αίθουσες του πρώτου ορόφου του Μουσείου, στις αίθουσες όπου παρουσιάζεται η καθημερινή ζωή και η τέχνη στην Ελλάδα από τον 17ο ώς τον 19ο αιώνα και θα διαρκέσει μέχρι την Κυριακή 11 Ιανουαρίου 2026.
Στην εξηντάχρονη καλλιτεχνική της πορεία, η Ελένη Βερναδάκη (γεν. 1933) αφοσιώθηκε στο κεραμικό αντικείμενο και τις κεραμοπλαστικές φόρμες, προσεγγίζοντας τον πηλό όχι μόνο ως υλικό, αλλά και ως φορέα και έκφραση καλλιτεχνικής επινοητικότητας, νοημάτων και πολιτισμικών πρακτικών. Δημιούργησε, ακόμη, μεγάλης κλίμακας επίτοιχες κεραμικές συνθέσεις σε εμβληματικά δημόσια και ιδιωτικά κτήρια, οι οποίες αμφισβήτησαν, στην πράξη, τις συμβατικές ιεραρχήσεις ανάμεσα στις εφαρμοσμένες και τις «καλές» τέχνες.
Η έκθεση παρουσιάζει ένα μικρό, αλλά αντιπροσωπευτικό δείγμα από κεραμικά σκεύη, όπου η Βερναδάκη διεύρυνε τον κεραμικό κανόνα τόσο σε μορφολογικό όσο και τεχνικό επίπεδο και ανέδειξε τη σημασία της επικοινωνίας της τέχνης με το ευρύ κοινό. Άλλοτε λιτά και δωρικά, άλλοτε με πληθωρικό χρωματικό διάκοσμο, δυναμικές φόρμες και πλούτο υφών, τα κεραμικά σκεύη της έκθεσης συγκροτούν τολμηρές εκφράσεις του κεραμικού μοντερνισμού και «τόπους» διασταυρώσεων της τέχνης με την καθημερινότητα.
Στην έκθεση παρουσιάζεται και το έργο 1095°C, σε δημιουργική σύλληψη και καλλιτεχνική καθοδήγηση του Βασίλη Ζηδιανάκη/ ATOPOS cvc. Πρόκειται για ένα βίντεο κινούμενων γραφικών σε δύο μέρη, του οποίου ο τίτλος αποτυπώνει την ακριβή θερμοκρασία στην οποία η Ελένη Βερναδάκη ψήνει τα κεραμικά της έργα. Το πρώτο μέρος, με τίτλο 1095°C Out in Space(2016), δημιουργήθηκε στο πλαίσιο της παρουσίασης της μονογραφίας της. Σε αυτό, οι κεραμικές φόρμες αποσυνδέονται από την υλικότητα και τη λειτουργικότητά τους και επανεγγράφονται σε ένα φαντασιακό κοσμολογικό περιβάλλον: πιάτα μεταμορφώνονται σε πλανήτες, αιωρούμενες τσαγιέρες χάνονται στο διάστημα και γλυπτά–δορυφόροι ταξιδεύουν ανάμεσα σε διαστρική σκόνη από πήλινα θραύσματα.
Το δεύτερο μέρος, 1095°C Down to Earth(2025), δημιουργημένο ειδικά για την παρούσα έκθεση, επανεισάγει τα κεραμικά έργα σε ένα χρονικά και γεωλογικάακαθόριστο γήινο πλαίσιο —είτε αρχέγονο είτε μελλοντικό, απ’ το οποίο ο άνθρωπος απουσιάζει. Κεραμικά μετασχηματίζονται σε φανταστικά φυτικά είδη, δημιουργώντας τοπία αλλόκοτης βλάστησης, μέσα στην οποία κυριαρχεί ένας γιγάντιος, έρπων δράκος, ο οποίος ενεργοποιεί μυθολογικούς και οικολογικούς συμβολισμούς. Το έργο αναδεικνύει το παραμυθιακό υπόβαθρο του έργου της Ελένης Βερναδάκη, εστιάζοντας στη σχέση υλικότητας και φαντασιακής κοσμογονίας, που αποκρυσταλλώνεται σε κεραμική φόρμα, ψημένη στους 1095°C.
Λίγα λόγια για την Ελένη Βερναδάκη
Σπουδάζει κεραμική στο Hammersmith College of Art and Building του Λονδίνου (1957-1959). Επιστρέφει στην Ελλάδα στα τέλη του 1959 και ανοίγει το εργαστήριό της στο κέντρο της Αθήνας (Σόλωνος 20), το οποίο το 1974 μεταφέρεται στην Κάντζα, σε κτήριο που έχει ειδικά σχεδιάσει ο αρχιτέκτονας Τάκης Ζενέτος. Το 1961 εντάσσεται στην «Ομάδα Τέχνης α’» που έχει στόχο την προώθηση της τέχνης στο ευρύ κοινό. Από το 1961 έως το 2015 λειτουργεί το Μορφολογικό Κέντρο Αθηνών -adc (Athens Design Center), το οποίο ιδρύει με τον σύζυγό της Νίκο Παπαδάκι και αποτελεί σημείο αναφοράς και δυναμικό κύτταρο δημιουργίας, προβολής και προώθησης στο κοινό, έργων που προτείνουν μιαν εμπνευσμένη συμβίωση του χειροποίητου καλλιτεχνικού αντικειμένου με τη σύγχρονη ζωή. Είναι επίσης ιδρυτικό μέλος του Συνδέσμου Σύγχρονης Τέχνης (ΣΥΣΤ), όπου διετέλεσε και γενική γραμματέας. Έχει παρουσιάσει έργα της σε ατομικές και ομαδικές εκθέσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.
