Μιλήστε μας για τη διαδρομή σας. Πώς ξεκίνησαν όλα και πώς εξελίχθηκε η πορεία σας μέχρι σήμερα;
Η διαδρομή μου καθοδηγείται πάντα από τη δημιουργικότητα και μια έμφυτη επιθυμία να αναζητώ και να καλλιεργώ την ομορφιά. Έχω ακολουθήσει πολλές διαφορετικές κατευθύνσεις και έχω αναλάβει ποικίλους ρόλους, με την πεποίθηση ότι, κάποια στιγμή, όλη αυτή η εμπειρία και η σκληρή δουλειά θα συνδέονταν μεταξύ τους και θα αποκτούσαν ένα κοινό νόημα.
Τον περασμένο Σεπτέμβριο συμπληρώθηκαν είκοσι χρόνια από τότε που έκανα τα πρώτα μου βήματα στη σχολή διοίκησης επιχειρήσεων στο Μιλάνο. Τότε, δεν θα μπορούσα ποτέ να φανταστώ πού θα βρισκόμουν σήμερα ή τη διαδρομή που θα με οδηγούσε εδώ. Από την κατασκευή των φτερών για το Victoria’s Secret Fashion Show έως την ανάληψη της διεύθυνσης μάρκετινγκ της Dolce & Gabbana στη Μέση Ανατολή, είχα την ευκαιρία να γνωρίσω από κοντά τον εντυπωσιακό μηχανισμό που κινεί τον κόσμο της μόδας. Έμαθα πώς να μετατρέπω τη φαντασία σε πράξη, πώς να συνεργάζομαι και πόση δουλειά απαιτείται ώστε κάτι να δείχνει αβίαστο.
Με τον καιρό, άρχισα να δίνω περισσότερο χώρο στη δική μου καλλιτεχνική φωνή. Σήμερα, η δραστηριότητά μου ως καλλιτέχνης και creative consultant συνθέτει όλες αυτές τις εμπειρίες. Κοιτάζοντας πίσω, αντιλαμβάνομαι πως κάθε κεφάλαιο της πορείας μου με προετοίμασε για το επόμενο.
Έχοντας δημιουργήσει ένα δημιουργικό στούντιο που δραστηριοποιείται πλέον σε τόσο διαφορετικά πεδία, ποια θεωρείτε τη μεγαλύτερη δύναμή σας και ποια τη μεγαλύτερη πρόκληση;
Η δύναμή μου βρίσκεται στη σύνδεση διαφορετικών στοιχείων: μιας καλλιτεχνικής ιδέας με μια επιχειρηματική ανάγκη, ενός brand με τον κατάλληλο συνεργάτη ή μιας ιστορίας με την ιδανική οπτική της έκφραση. Μπορώ να κινούμαι από τη συνολική κατεύθυνση ενός project έως τη μικρή λεπτομέρεια που το καθιστά πειστικό, προσδίδοντάς του ψυχή.
Η πρόκληση είναι να αφιερώνω σε κάθε project την προσοχή που του αξίζει, διατηρώντας παράλληλα χρόνο και χώρο για νέες ιδέες. Όταν η περιέργεια αποτελεί την κινητήρια δύναμή σου, πρέπει να μάθεις και να παίρνεις αποφάσεις με σαφήνεια και αποφασιστικότητα.
Ποιες στιγμές θα ξεχωρίζατε ως κορυφαίες στην επαγγελματική σας πορεία;
Η παρουσίαση του γλυπτού μου Influencer the 1st στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Καΐρου υπήρξε μια ιδιαίτερα σημαντική στιγμή. Η μυθολογία αποτελεί πηγή έμπνευσης για μένα από την παιδική μου ηλικία, γι’ αυτό και το να παρουσιαστεί ένα έργο μου σε έναν τέτοιο χώρο ήταν μια μοναδική εμπειρία.
Ένας ακόμη σταθμός ήταν η δημιουργία έργου για το LVMH Métiers d’Art, όπως και η συνεχιζόμενη συνεργασία μου με τον οίκο Hemmerle.
Πιο πρόσφατα, ο σχεδιασμός του εξωφύλλου και των εικονογραφήσεων για την έκδοση El Gouna: The Red Sea Riviera της ASSOULINE αποτέλεσε μια ξεχωριστή εμπειρία. Η συνεργασία με τη Maria Shollenbarger και τον Felix Speller, με τον καθένα μας να προσεγγίζει τον ίδιο τόπο μέσα από τη δική του οπτική, ήταν εκείνη που προσέδωσε στο project τον ιδιαίτερο πλούτο του.
Ανάμεσα στις πολυάριθμες συνεργασίες σας, ποιες ξεχωρίζετε και πώς διαχειριστήκατε τη συνεργασία με μεγάλους διεθνείς οίκους και brands;
Κάθε συνεργασία μού έχει προσφέρει ένα διαφορετικό είδος ελευθερίας. Κάθε brand, κάθε εμπειρία, ξεχωρίζει για τους δικούς της λόγους. Μία, ωστόσο, από τις συνεργασίες που έχουν ιδιαίτερη σημασία για μένα είναι εκείνη με τον ταλαντούχο αρχιτέκτονα και designer Tarek Shamma. Ενθαρρύνει διαρκώς την καλλιτεχνική μου έκφραση μέσα από projects με έντονη φαντασία. Από μια ταπισερί μήκους επτά μέτρων για μια νταχαμπίγια στον Νείλο έως μια μεγάλη υδατογραφία που απεικονίζει το περίπτερό του για την προσεχή διοργάνωση NOMAD Abu Dhabi, τα έργα του κινούνται σε έναν κόσμο ανάμεσα στο θαυμαστό, το φαινομενικά αδύνατο και το αιθέριο. Είναι προνόμιο να συμβάλλω στη δημιουργία αυτού του κόσμου.
Η προηγούμενη εμπειρία μου σε διεθνείς οίκους με βοηθά να κατανοώ τις προσδοκίες τους και τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν εσωτερικά. Δεν εντυπωσιάζομαι εύκολα από μεγάλα ονόματα· αντιμετώπιζα ανέκαθεν τη δουλειά μου με αφοσίωση και επαγγελματισμό. Για μένα, τα brands είναι ζωντανές ιδέες, που διαμορφώνονται από τους ανθρώπους τους, και από εκεί ξεκινά κάθε συνεργασία. Χρειάζεται να ακούς προσεκτικά, να αντιλαμβάνεσαι τι έχει πραγματική σημασία για τον συνεργάτη σου και να μπορείς να εξηγείς με σαφήνεια τις επιλογές σου. Η αυτοπεποίθηση πηγάζει από την προετοιμασία και η εμπιστοσύνη κερδίζεται μέσα από τη δουλειά.
Τι αποκομίσατε από αυτές τις συνεργασίες και ποιο θεωρείτε το μεγαλύτερο επίτευγμά σας;
Με έμαθαν να είμαι ταυτόχρονα πιο απαιτητικός και πιο ανοιχτός. Μαθαίνεις να υπερασπίζεσαι μια ιδέα, αλλά και να αναγνωρίζεις πότε η συμβολή κάποιου άλλου μπορεί να την εξελίξει και να την κάνει καλύτερη. Το μεγαλύτερό μου επίτευγμα είναι ότι έχω διαμορφώσει μια δημιουργική πρακτική στο πλαίσιο της οποίας οι άνθρωποι με εμπιστεύονται τόσο για τη σύλληψη όσο και για την υλοποίηση των ιδεών τους. Το γεγονός ότι με προσκαλούν ξανά σε μια συνεργασία έχει τεράστια σημασία για μένα. Σημαίνει ότι η συνεργασία πέτυχε σε ένα επίπεδο βαθύτερο από το τελικό αποτέλεσμα. Εξίσου σημαντικό θεωρώ ότι έχω καταφέρει να δώσω περισσότερο χώρο στην προσωπική μου καλλιτεχνική έκφραση, χωρίς να εγκαταλείψω τη στρατηγική εμπειρία που με διαμόρφωσε.
Αποτελεί κάθε νέο project μια καινούργια πρόκληση; Προσεγγίζετε διαφορετικά κάτι που σας είναι άγνωστο; Πώς εξελίσσεται η δημιουργική σας διαδικασία;
Κάθε project είναι μια συναρπαστική νέα πρόκληση, ενώ παράλληλα τροφοδοτεί, με διακριτικό τρόπο, το επόμενο. Είτε πρόκειται για ένα οικείο αντικείμενο είτε για κάτι εντελώς καινούργιο, η συγκεκριμένη μεθοδολογία μού προσφέρει πάντα ένα σημείο εκκίνησης.
Τη στιγμή που μου παρουσιάζεται ένα νέο project, χιλιάδες σκέψεις κατακλύζουν το μυαλό μου. Φαντάζομαι το τελικό αποτέλεσμα, την εικόνα που θα έχει και τον σκοπό που καλείται να υπηρετήσει, και στη συνέχεια δουλεύω αντίστροφα, σχεδόν όπως στη διαδικασία κατασκευής ενός πατρόν. Αναδύονται μνήμες και αναφορές, αρχίζω να συνδέω στοιχεία και περνώ στη φάση της έρευνας, σχεδιάζοντας παράλληλα σε όλη τη διάρκεια της διαδικασίας. Δοκιμάζω πρόχειρες εκδοχές, διερευνώ διαφορετικές κατευθύνσεις και σταδιακά επεξεργάζομαι τις ιδέες, μέχρι να ξεχωρίσει εκείνη που έχει τη μεγαλύτερη δυναμική. Ακολουθεί η τελική υλοποίηση.
Συνήθως, φτάνει κάποια στιγμή που χρειάζεται να απομακρυνθώ από αυτό που είχα αρχικά φανταστεί και να παρατηρήσω προσεκτικά αυτό που πραγματικά αρχίζει να διαμορφώνεται. Ένα υλικό, ένας τεχνικός περιορισμός ή μια συζήτηση με έναν συνεργάτη μπορεί να αλλάξει την κατεύθυνση. Η διαδικασία χρειάζεται αρκετή δομή ώστε να προχωρά, αλλά και αρκετή ελευθερία ώστε να επιτρέπει την ανακάλυψη. Δεν ξεχνώ, ωστόσο, ποτέ αυτό που μας έλεγε ο καθηγητής μου στο Parsons, Bill Brandt: «Πρέπει να ξέρεις πότε να αποχωρίζεσαι τις αγαπημένες σου ιδέες». Όση δουλειά κι αν έχεις επενδύσει σε μια ιδέα, πρέπει να αναγνωρίζεις πότε δεν λειτουργεί, να την αφήνεις πίσω και να ξεκινάς ξανά.
Πώς πιστεύετε ότι έχει εξελιχθεί η Ελλάδα στον τομέα σας τα τελευταία χρόνια και σε ποιους τομείς εξακολουθεί να χρειάζεται να καλύψει την απόσταση από τη διεθνή σκηνή;
Δεν μεγάλωσα στην Ελλάδα. Επέλεξα να εγκατασταθώ εδώ το 2020, καθώς, μέσα από τις επισκέψεις μου όλα τα προηγούμενα χρόνια, έβλεπα μια έκρηξη δημιουργικής ενέργειας να μεταμορφώνει τον τόπο. Μεγάλο μέρος αυτής της δημιουργικότητας γεννήθηκε από την ανάγκη και εξακολουθεί να εξελίσσεται. Συχνά περιπλανιέμαι στην Αθήνα με τα ακουστικά μου, παρατηρώντας μια πόλη που αλλάζει διαρκώς. Υπάρχουν άνθρωποι που αναπτύσσουν εξαιρετικά ενδιαφέρουσες δημιουργικές πρακτικές, με πρωτοβουλία, εφευρετικότητα και αξιοθαύμαστη ευρηματικότητα.
Οι Έλληνες με ρωτούν μερικές φορές: «Γιατί επέστρεψες;». Η απάντησή μου είναι πάντα η ίδια: «Δεν βρισκόμουν εδώ παλαιότερα. Επέλεξα να έρθω». Και, προφανώς, δεν είμαι ο μόνος που αναγνωρίζει τις δυνατότητες αυτού του τόπου.
Ο ελληνικός κινηματογράφος, η τέχνη και το design προσελκύουν ολοένα και περισσότερο το διεθνές ενδιαφέρον. Βρισκόμαστε στην ίδια σκηνή και σίγουρα δεν μας λείπουν ούτε η φαντασία ούτε η δημιουργικότητα. Εκείνο που θα μπορούσε να αναπτυχθεί περισσότερο είναι η διατήρηση και η μετάδοση της χειροτεχνικής παράδοσης και της εξειδικευμένης τεχνογνωσίας. Σε ολόκληρη την Ελλάδα, οι τεχνίτες διατηρούν στα χέρια τους μια γνώση ανεκτίμητη. Όταν αυτή ενσωματώνεται σε σύγχρονα projects, αποκτά προοπτική για το μέλλον και προσφέρει στις νεότερες γενιές έναν λόγο να τη συνεχίσουν. Η κληρονομιά μας αποτελεί μια εξαιρετική αφετηρία, συνοδεύεται όμως και από την ευθύνη να διαμορφώσουμε μια σύγχρονη, προσωπική φωνή. Αυτό που με ενδιαφέρει είναι τι μπορούμε να προσφέρουμε σήμερα.
Υπάρχει κάτι που ονειρεύεστε να δημιουργήσετε; Ποιο θα ήταν το project των ονείρων σας;
Λοιπόν… αν αποκαλύψω την επιθυμία μου, μπορεί να μη γίνει πραγματικότητα. Μπορώ, όμως, να σας πω ότι θα ήταν κάτι μεγάλης κλίμακας.
Ποια είναι τα επόμενα βήματά σας;
Άμεση προτεραιότητά μου είναι η κυκλοφορία της έκδοσης El Gouna: The Red Sea Riviera από την ASSOULINE, παράλληλα με τις συνεργασίες που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη. Αυτή την περίοδο δουλεύω επίσης πάνω σε μια τοιχογραφία από ζωγραφισμένα πλακίδια. Σε ευρύτερο επίπεδο, θέλω να δώσω περισσότερο χώρο στις διακοσμητικές τέχνες, το σχέδιο και τη γλυπτική, συνεχίζοντας παράλληλα τη δραστηριότητά μου ως creative consultant. Μου αρέσει να βοηθώ άλλους να εκφράσουν με σαφήνεια το όραμά τους, αλλά έχω και δικές μου ιδέες που χρειάζονται χρόνο για να αναπτυχθούν.
Ποιο είναι το αγαπημένο σας gadget, εκείνο που δεν αποχωρίζεστε ποτέ;
Το σημειωματάριό μου και το μολύβι μου. Είμαι λίγο παλιομοδίτης, αλλά έχω ανάγκη να αφήνω το μολύβι να κινείται πάνω στο χαρτί. Έτσι σκέφτομαι, εξερευνώ ιδέες και βάζω σε τάξη όσα έχω στο μυαλό μου.
Περιγράψτε τον εαυτό σας με τρεις λέξεις.
Περίεργος, επίμονος, ευφάνταστος.
Ποια είναι τρία βιβλία που αγαπάτε;
Το The Song of Achilles της Madeline Miller. Συνδυάζει τη μυθολογία με βαθιά ανθρώπινα συναισθήματα και κάθε φορά που το διαβάζω ανακαλύπτω κάτι διαφορετικό.
Το Diana Vreeland Memos, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Rizzoli. Είναι συναρπαστικό να εισχωρείς στον τρόπο σκέψης ενός ανθρώπου του οποίου το όραμα διαμόρφωσε όσα ακολούθησαν. Μέσα από κάθε σημείωμα, διακρίνεις το σχέδιο πάνω στο οποίο άρχισε να παίρνει μορφή ένας ολόκληρος κλάδος.
Και, τέλος, το Harry Potter στα γαλλικά. Είναι εν μέρει ζήτημα γενιάς, αλλά αποτελεί και τη δική μου μικρή madeleine de Proust. Ήρθε στη ζωή μου στην κατάλληλη ηλικία και ήταν η πρώτη πραγματικά καθηλωτική αναγνωστική εμπειρία μου. Μέχρι τότε, κοιτούσα τα βιβλία για τις εικόνες τους. Δεν είχα ακόμη ανακαλύψει ότι οι λέξεις μπορούν να σε μεταφέρουν σε άλλους κόσμους.
Ποιες είναι τρεις πόλεις ή προορισμοί στους οποίους αγαπάτε να επιστρέφετε;
Η Αθήνα, η Νέα Υόρκη και το Μόναχο.
Η Αθήνα, γιατί πλέον είναι το σπίτι μου. Η Νέα Υόρκη με συνδέει με ένα σημαντικό κεφάλαιο των σπουδών και της επαγγελματικής μου ζωής. Και το Μόναχο, χάρη στη συνεχιζόμενη συνεργασία μου με τον οίκο Hemmerle, στους ανθρώπους εκεί που με εμπνέουν διαρκώς, αλλά και στα εξαιρετικά μουσεία και τις συλλογές του.
Για ποιο πράγμα αισθάνεστε περήφανος;
Είμαι περήφανος που επέτρεψα στον εαυτό μου να αλλάξει κατεύθυνση.
Όταν έχεις επενδύσει χρόνια σε μια συγκεκριμένη επαγγελματική πορεία, χρειάζεται θάρρος για να αναγνωρίσεις ότι επιθυμείς κάτι διαφορετικό. Είμαι ευγνώμων για όλα όσα έμαθα στους προηγούμενους ρόλους μου και περήφανος που κατάφερα να μεταφέρω αυτή τη γνώση σε μια δημιουργική πρακτική που με εκφράζει πιο προσωπικά.
Πώς ορίζετε την ομορφιά;
Η ομορφιά αιχμαλωτίζει την προσοχή μου και με κάνει να αισθάνομαι κάτι προτού ακόμη μπορέσω να εξηγήσω πλήρως το γιατί.
Μπορεί να βρίσκεται σε ένα εξαιρετικό αντικείμενο, αλλά εξίσου σε μια φθαρμένη επιφάνεια, σε έναν απροσδόκητο συνδυασμό χρωμάτων ή σε ένα σχέδιο με ελάχιστες γραμμές. Με ελκύουν τα πράγματα που αποκαλύπτουν κάτι περισσότερο όσο περισσότερο τα παρατηρείς.
Η ομορφιά που με συνοδεύει στον χρόνο έχει συχνά κάτι ελαφρώς ανολοκλήρωτο, σαν ένα σχέδιο που δεν έχει ακόμη πάρει την τελική του μορφή. Αφήνει χώρο στη φαντασία. Για μένα, αυτό είναι ομορφιά.
Τι θεωρείτε αυθεντικό σήμερα;
Για μένα, αυθεντικότητα είναι κάτι που έχει αφεθεί να εξελιχθεί με τον χρόνο, μέσα από τη σκληρή δουλειά, τη συνεργασία, τον διάλογο και την εξερεύνηση. Κουβαλά τα ίχνη των αποτυχιών, των νέων προσπαθειών και της διαρκούς επεξεργασίας μιας ιδέας, μέχρι να αποκτήσει την επιθυμητή μορφή. Δεν μπορεί να επισπευσθεί.
Η πραγματική δοκιμασία της αυθεντικότητας είναι ο χρόνος. Κάτι αυθεντικό αποκτά με τα χρόνια μια φυσική πατίνα, που το κάνει ακόμη πιο πλούσιο και ουσιαστικό.
